Emerytury

W 2016 roku aktualne zagadnienia związane z przejściem na emeryturę z tytułu pracy w szczególnych warunkach bądź w szczególnym charakterze.

Prawa nabyte do emerytury w wieku obniżonym (art. 184 ustawy emerytalnej)

Nadal wielu pracowników stara się o uzyskanie emerytury wynikającej z pracy w warunkach szczególnych na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (ustawa emerytalna). Umożliwia to art. 184 tej ustawy, według którego po ukończeniu obniżonego wieku emerytalnego (60 lat dla mężczyzn i 55 lat dla kobiet) i po spełnieniu wymogów stażowych na dzień 31.12.1998r. (25 lat okresów składkowych i nieskładkowych dla mężczyzn i 20 lat dla kobiet, w tym 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze) przysługuje „pełna” emerytura. Ważne! Do stażu ogólnego podlegają zaliczeniu również okresy prowadzenia lub pracy w gospodarstwie rolnym od 16 roku życia.

Pomimo spełnienia wymogu stażu pracy w szczególnych warunkach w wymiarze 15 lat, to nie każdy prawo do takiej emerytury nabędzie.

Przykładowo:

„mężczyzna urodzony w 1956 roku, aby na dzień 31.12.1998r. spełnić wymóg posiadania 25 lat składkowych i nieskładkowych, musiałby rozpocząć pracę zawodową w wieku 17 lat”

Dlatego też uprawnienia do nabycia tych świadczeń są wygaszane na rzecz innych świadczeń – emerytur pomostowych.

Emerytura pomostowa

Emerytury pomostowe zaczęły obowiązywać od 1 stycznia 2009r. i w sposób znaczny ograniczyły krąg osób uprawnionych do emerytury w związku z pracą w szczególnych warunkach bądź w szczególnym charakterze. Z ustawy o emeryturach pomostowych wynika bowiem, że oprócz ukończenia przez ubezpieczonego obniżonego wieku i odpowiednio długiego stażu ogólnego, muszą być ponadto spełnione łącznie dwa warunki: po pierwsze praca musi być związana z czynnikami ryzyka wymienionymi w art. 3 ustawy, po drugie zaś musi widnieć w wykazie zawartym w załączniku 1 lub 2 ustawy.

Dla niektórych prac dodatkowo wymagane jest orzeczenie lekarskie o niezdolności do wykonywania prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Dotyczy to takich rodzajów prac jak: praca w powietrzu na statkach powietrznych; w hutnictwie; maszynistów trakcyjnych.

Istotnym warunkiem ubiegania się o emeryturę pomostową jest konieczność rozwiązania stosunku pracy.

O tym czy wykonywaną przez pracownika pracę można zaliczyć do pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze decyduje płatnik składek (pracodawca) poprzez wpisanie danej pracy do wykazu stanowisk, na których wykonywana jest w praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz wpisanie do ewidencji pracowników wykonujących taką pracę. O wpisaniu do ewidencji pracodawca ma obowiązek poinformować zainteresowanego pracownika. W przypadku nieumieszczenia w ewidencji, pracownikowi przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy. Aktualnie jest to jednak niewystarczające rozwiązanie.

Dlatego też Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej przygotowało projekt zmian w ustawie o emeryturach pomostowych i ustawie o Państwowej Inspekcji Pracy. Zmiany te mają umożliwić PIP dokonywanie merytorycznej oceny procesu kwalifikowania przez pracodawcę wykonywanych u niego prac jako prac w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze i stworzenie możliwości nakazania pracodawcy oprócz uzupełnienia ewidencji, również rozszerzenie wykazu o stanowisko, na którym skarżący pracownik wykonuje określony rodzaj pracy.

Kompletowanie wniosku

Jak złożyć wniosek o emeryturę i na co zwrócić uwagę, aby jak najszybciej załatwić sprawę.

Dokumentami potwierdzającymi okresy zatrudnienia są pisemne zaświadczenia pracodawców, świadectwa pracy lub legitymacje ubezpieczeniowe zawierające wpisy o okresach zatrudnienia (data rozpoczęcia i zakończenia pracy, rodzaj wykonywanej pracy i jej wymiar, pieczątka zakładu pracy oraz podpis i pieczątka służbowa pracodawcy lub upoważnionego pracownika).

Do potwierdzenia okresów zatrudnienia mogą służyć również dowody pośrednie, jak legitymacja służbowa, umowa o pracę, wpisy w dowodach osobistych, a także pisma kierowane przez zakład pracy do pracownika w okresie zatrudnienia, jak np. pisma o powołaniu, mianowaniu, angażowaniu, zwolnieniu o ile na ich podstawie można ustalić okresy zatrudnienia.

Dokumenty ze zlikwidowanego przedsiębiorstwa

Jeżeli zakład pracy został zlikwidowany były pracownik powinien zwrócić się o wydanie odpowiednich dokumentów do następcy zlikwidowanego zakładu lub do archiwum państwowego bądź prywatnej firmy archiwistycznej. W jednostkach terenowych ZUS oraz na stronach internetowych Zakładu dostępny jest wykaz zlikwidowanych i przekształconych zakładów pracy zawierający informacje o miejscu przechowywania dokumentacji osobowo – płacowej pracowników tych zakładów.

Należy jednak mieć na względzie fakt, że wydane, czy to przez pracodawcę czy też przez archiwum, świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze nie jest dla ZUS wiążące. W orzecznictwie przyjmuje się, że świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach nie stanowi dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 244 § 1 i 2 k.p.c. Podmiot je wydający nie jest bowiem organem państwowym ani organem wykonującym zadania z zakresu administracji państwowej. Świadectwo to traktuje się w postępowaniu sądowym jako dokument prywatny w rozumieniu art. 245 k.p.c. Stanowi on dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. Tym samym treść świadectwa wykonywania prac w szczególnych warunkach podlega weryfikacji zarówno w toku postępowania przed organem rentowym, jak i w toku postępowania sądowego przed sądami ubezpieczeń społecznych.

Dlatego w tej sytuacji istotnym jest, aby rodzaj i charakter wykonywania pracy w szczególnych warunkach, znajdował odzwierciedlenie zarówno w świadectwie wykonywania takiej pracy, jak również w aktach osobowych pracownika (angaże, wpisy do legitymacji ubezpieczeniowej, zaświadczenia o ukończeniu specjalistycznych kursów zawodowych).

 

Maria Szwajkiewicz

Dział prawny RG NSZZ „Solidarność” w Gdańsku

stan prawny na dzień 22 stycznia 2016r.

 

 

Download PDF
Powrót Drukuj stronę