Kalendarium wydarzeń – Grudzień 1970

Image

Śródmieście Gdańska. Fot. z Archiwum KK

14 grudnia

Gdańsk

9.45 – Wiec przed budynkiem dyrekcji Stoczni Gdańskiej,
w czasie którego robotnicy domagali się cofnięcia podwyżek cen
wprowadzonych 11 grudnia, a podanych do publicznej wiadomości 12 grudnia
(według oficjalnego komunikatu ceny mięsa podwyższono średnio o 17,6
proc.), podwyżek i zmian systemu płac, a zwłaszcza naliczania premii,
a także odsunięcia od władzy ekipy rządzącej (Gomułka, Cyrankiewicz,
Kociołek, Moczar). Zażądano przybycia przedstawiciela władz KW PZPR do stoczni,
nikt nie odpowiedział na to wezwanie.

11.05 – Z bramy nr 2 Stoczni Gdańskiej wychodzi pochód
liczący około tysiąca stoczniowców. Wobec nieobecności Alojzego Karkoszki,
I sekretarza KW PZPR, który jest w Warszawie na Plenum KC PZPR,
u wejścia do gmachu pojawia się sekretarz ds. organizacyjnych KW Zenon
Jundziłł. Jego przemówienie do demonstrantów kwitowane jest gwizdami.
Ogłoszono, iż wtorek 15 grudnia będzie dniem strajku powszechnego. Pochód
demonstrantów udaje się najpierw do Stoczni Północnej, później na Politechnikę
Gdańską i do siedziby Polskiego Radia.

13.00 – Stoczniowcy wybierają Radę Delegatów. Składa się ona
z ludzi akceptujących postulaty, jednak nieuczestniczących
w manifestacjach. Rada składa się w dużej części z członków
partii i nie ma autorytetu wśród strajkujących.

14.00 – Grupa robotników nawołuje studentów w czasie
wiecu na Politechnice Gdańskiej do przyłączenia się do strajku
i demonstracji, przeprasza za zachowanie robotników w marcu 1968
roku.

16.00 – Liczący kilka tysięcy osób pochód napotyka
w okolicach wiaduktu Błędnik na oddziały ZOMO, dochodzi do pierwszych
starć.

17.15 – Starcia pod budynkiem Domu Prasy, milicja używa
armatek wodnych, później starcia przenoszą się pod KW PZPR i w rejon
ulicy Heweliusza.

19.00 – Stoczniowcy ponownie na Politechnice Gdańskiej,
nawołują do strajku generalnego nazajutrz, proponują studentom objęcie
przywództwa. Grupa studentów dołącza do pochodu, wracającego do centrum
Gdańska.

21.00 – Starcia z siłami porządkowymi PKP i MO na
dworcu Gdańsk Główny.

22.00-0.00 – Milicja zatrzymuje demonstrantów, przechodniów
i osoby wracające z pracy. Po przewiezieniu do KM MO przechodzą przez
„ścieżki zdrowia”. Potem są przewożeni do aresztu w Gdańsku i więzień
w Pruszczu Gdańskim i Wejherowie.

Elbląg

W nocy na murach pojawiają się napisy antyustrojowe.

15 grudnia

9.00 – W Warszawie rozpoczyna się posiedzenie Biura
Politycznego KC PZPR, podjęto decyzję o użyciu broni przez służby
porządkowe i wojsko w przypadku bezpośredniego atakowania funkcjonariuszy
i żołnierzy, podpalania i niszczenia obiektów, a także
zagrożenia życia ludzi. Decyzja weszła w życie o godz. 12.

Gdańsk

0.45 – W porcie gdańskim strajkują rejony I, II
i część III, później strajk obejmuje cały zakład. Strajk rozpoczęły także
Stocznia Gdańska, Stocznia Północna i Remontowa

4.20 – Port Gdański rozpoczyna strajk. Rozmowy
z robotnikami podjęli dyrektorzy Zarządu Portu Gdańsk

6.40 – Strajk rozszerza się na Gdańską Stocznię Remontową,
Gdańską Fabrykę Mebli, Fabrykę Konserw Rybnych, Zakłady Naprawcze Taboru
Kolejowego. W Stoczni Gdańskiej i Gdańskiej Stoczni Remontowej
odbywają się wiece, w czasie których robotnicy domagają się m.in.
uwolnienia zatrzymanych wcześniej przez MO. Grupa robotników wzywa pod bramą
Stocznię Północną do podjęcia strajku.

7.00 – Robotnicy Stoczni Gdańskiej, Fabryki Mebli we
Wrzeszczu, Zakładów Futrzarskich wychodzą na ulice, zmierzając w kierunku
KW PZPR. Stoczniowcy spod siedziby KW zmierzają pod Komendę Miejską MO
i Prezydium Miejskiej Rady Narodowej, próbują zdobyć budynki
i uwolnić zatrzymanych poprzedniego dnia. Milicja używa pałek
i petard.

8.45 – Demonstracje pod siedzibą Wojewódzkiej Rady Związków
Zawodowych, gmach zostaje podpalony. Ok. 20 tys. zgromadzonych przed KW PZPR
przystępuje do szturmowania gmachu, później dochodzi do jego podpalenia.
Starcia z wojskiem trwają do popołudnia.

14.45 – Władza wprowadza do akcji czołgi i transportery
opancerzone.

15.40 – Jednostki milicji w województwie gdańskim
otrzymują zarządzenie ministra spraw wewnętrznych określające warunki użycia
broni. Trwają starcia na dworcu Gdańsk Główny. Większość stoczniowców powraca
na teren zakładów i ogłasza strajk okupacyjny

18.00 – Wprowadzona zostaje godzina milicyjna – od 18 do 5
rano. Zablokowano drogi dojazdowe do miasta, odcięto zamiejscowe połączenia
telefoniczne. Ulice patrolują wojsko i milicja.

Gdynia

6.30 – Robotnicy Stoczni im. Komuny Paryskiej podejmują
strajk, po wiecu wychodzą ze stoczni w kierunku MRN i KM PZPR,
dołączają do nich m.in. pracownicy Dalmoru i Unimoru. Pod Komitetem
Miejskim PZPR domagają się rozmów z I sekretarzem.

10.00 – Pochód dociera do Prezydium Miejskiej Rady
Narodowej,. Delegaci strajkujących przekazują Janowi Mariańskiemu,
przewodniczącemu MRN, postulaty. Rozmowy strajkujących z przewodniczącym Prezydium
Miejskiej Rady Narodowej kończą się podpisaniem porozumienia.

16.30 – Główny Komitet Strajkowy dla miasta Gdyni obraduje
w Zakładowym Domu Kultury Portu Gdyńskiego, formułując nowe postulaty.

24.00 – MO i SB szturmują gmach, w którym obraduje
komitet, aresztują delegatów wchodzących w jego skład. Do rana milicja
szuka i wyłapuje delegatów, którzy wcześniej opuścili budynek.

Elbląg

18.25 – Demonstracje w wielu miejscach miasta, pochody
kierują się pod budynek Komitetu Miejskiego i Powiatowego PZPR, który
zostaje podpalony.

16 grudnia

Gdańsk

4.00 – Do miasta wkraczają oddziały wojska, czołgi
i transportery opancerzone. Na redzie gdańskiego portu kotwiczą 4 okręty
wojenne.

5.00 – Strajk okupacyjny podejmuje Stocznia Gdańska
i większość zakładów Trójmiasta. Wojsko obstawia wszystkie bramy
stoczniowe, gotowe do użycia broni.

8.00 – Wojsko strzela do robotników, wychodzących ze stoczni
bramą nr 2, padają zabici i ranni.

14.30 – W Gdańskiej Stoczni Remontowej strajkujący
wybierają Komitet Robotniczy, sformułowane zostają postulaty (ukarać winnych za
stan gospodarki w kraju, podwyższyć płace i ustabilizować ceny),
przekazane po południu do KW PZPR. Ich przyjęcie określili jako warunek powrotu
do pracy. W Stoczni Gdańskiej komitet strajkowy przejął kierowanie
stocznią, zorganizowano służbę porządkową.

16.00 – W Stoczni Gdańskiej narada delegatów wydziałów
z dyrektorem i sekretarzem KZ PZPR, uczestniczą w niej także
delegaci ze Stoczni Północnej i Remontowej.

20.00 – W telewizji gdańskiej przemawia wicepremier
Stanisław Kociołek. Apeluje do stoczniowców o przystąpienie do pracy. Nie
mówi nic o decyzji zawieszenia pracy w stoczniach.

20.40 – Dyrektor Stoczni Gdańskiej przekazuje Radzie
Delegatów informację, że wojsko daje robotnikom 4 godziny na opuszczenie
zakładu, po czym zacznie strzelać i bombardować stocznię. Postulaty mają
zostać rozpatrzone po zakończeniu strajku.

Gdynia

5.00 – Strajk okupacyjny podejmują Stocznia im. Komuny
Paryskiej, Port Gdynia i Dalmor, gdzie robotnicy organizują wiece.

11.15 – W Stoczni im. Komuny Paryskiej rozpoczynają się
rozmowy 16 reprezentantów strajkujących z dyrekcją i Komitetem
Zakładowym PZPR. Robotnicy jako warunek rozmów stawiają uwolnienie członków
MKS.

12.45 – Delegacja złożona z czterech przedstawicieli
załogi i I sekretarza KZ PZPR udaje się do sztabu Marynarki Wojennej
i MRN by przedstawić żądania strajkujących i domagać się zwolnienia
aresztowanych. Są zastraszani i zbywani.

17.30 – Trwają demonstracje i starcia z milicją.
Władze podejmują decyzje o zawieszeniu pracy stoczni do odwołania,
zwolnienia załogi i jej weryfikacji.

22.00 – Wojsko zajmuje pozycje wokół stoczni i portu.

Elbląg

6.00 – Strajk podejmują m.in. spółdzielnia Metal
i Zamech

Strajki rozszerzają się poza Trójmiasto – w Tczewie
strajk rozpoczyna Polmo i Fabryka Gazomierzy, w Pruszczu Gdańskim
Fabryka Aparatury Mleczarskiej i Techmet.

17.30 – Starcia z milicją w rejonie placu
Jedności, demonstracje pod KM PZPR i próby jego podpalenia.

Szczecin

Strajk podjęła Stocznia im. Adolfa Warskiego,
a następnie Szczecińska Stocznia Remontowa Gryfia. Przeciwko strajkującym
skierowano oddziały MO, w pogotowie postawiono okręty wojenne.

17 grudnia

Gdańsk

3.00-5.00 – Robotnicy stoczni gdańskich podjęli decyzję
o przerwaniu strajków i opuszczeniu stoczni. Do stoczni wkroczyło
wojsko.

12.00 – Zawieszone zostają zajęcia na uczelniach Trójmiasta.

Gdynia

5.15 – Na stacji SKM Gdynia Stocznia gromadzą się stoczniowcy,
zmierzający do pracy zgodnie z wezwaniem Kociołka. Żołnierze otaczający
stocznię mają rozkaz użycia broni. Padają strzały. Nad miastem krążą
helikoptery, z których milicja zrzuca gazy łzawiące i strzela.

6.20 – Milicja strzela do demonstrantów pod siedzibą
prokuratury. Z placu Konstytucji pochód wyrusza pod siedzibę KM MO
i PMRN. Robotnicy Dalmoru przechodzą pod dworzec PKP Gdynia Główna.
Starcia z milicją trwają na terenie całego centrum miasta.

8.30 – Milicja strzela do demonstrujących pod PMRN, starcia
trwają do południa.

9.00 – Pochód mieszkańców miasta udaje się pod Wyższą Szkołę
Morską, gdzie według pogłosek miały odbyć się rozmowy z przedstawicielami
władzy. Został on ostrzelany z broni maszynowej.

Do 13.00 trwały starcia z milicją, która strzelała do
tłumów

13.30 – Na Wzgórzu Nowotki milicja strzelała do
demonstrantów z helikopterów. Godzina milicyjna przesunięta została
z 18 na 17.

17.00 – Miasto patrolowały MO i wojsko, czołgi
transportery.

Elbląg

14.45 – Pracownicy ze strajkujących Zakładów Przemysłu
Drzewnego wychodzą z zakładu pod KMiP PZPR. Kilka tysięcy demonstrantów
rozpędziła milicja. Użyto czołgów.

19.30 – Rada Ministrów wydaje uchwałę, zezwalającą siłom
porządkowym na użycie broni.

18 grudnia

Gdańsk

19.30 – Komitet Obrony Kraju podejmuje decyzję
o zmilitaryzowaniu wszystkich portów morskich.

Elbląg

Od rana strajk kontynuują Zamech i ZPD, w mieście
trwają starcia z milicją. Władze wyprowadziły na ulice wojsko.

18.00 – Trwają starcia pod budynkiem więzienia, milicja
strzela do demonstrantów.

19 grudnia

Elbląg

Nadal strajkuje część załogi Zamechu, w mieście
odbywają się demonstracje.

20 grudnia – VII plenum Komitetu Centralnego PZPR wybiera na
I sekretarza partii Edwarda Gierka.

21 grudnia - Władysław Gomułka ma poważne problemy ze
zdrowiem i „zakłócenia sprawności widzenia”. Podobne choroby przywódców
nie są niczym nowym i powtórzą się jeszcze w historii PRL.

23 grudnia – Dalszy ciąg zmian „na górze” – Marian
Spychalski przestaje być przewodniczącym Rady Państwa, na jego miejsce trafia
dotychczasowy premier Józef Cyrankiewicz. Z kolei premierem zostaje Piotr
Jaroszewicz.

na podstawie

„Grudzień 1970″,
Paryż 1986

„Grudzień 1970. Przebieg wydarzeń na Wybrzeżu gdańskim”,
Gdańsk 1989

Bogumiła Danowska, „Grudzień 1970 roku na Wybrzeżu
gdańskim”, Pelplin 2000.

Download PDF
Powrót Drukuj stronę