Edukacja w Finlandii jako dobro publiczne

W większości rozwiniętych państw na świecie systemy edukacji funkcjonują na zasadzie ogromnej konkurencji, gdzie społeczeństwu oferuje się możliwość szerokiego wyboru uczelni i kierunków rozwoju, a mierzenie osiągnięć uczniów i nauczycieli jest głównym środkiem oceny jakości nauczania. Niezwykłość rozwiązań fińskich polega na tym, że edukacja postrzegana jest tutaj jako dobro publiczne dostępne dla wszystkich bezpłatnie, bez specjalnych egzaminów i bez konkurencji ze strony szkół prywatnych.

W ramach realizacji projektu „PWP – Partnerstwo na rzecz promocji podnoszenia kwalifikacji zawodowych w województwie pomorskim” dniach 21-24 września w Helsinkach gościła delegacja polskich ekspertów – tym razem gospodarzami byli fińscy pracodawcy z Association of Finnish Marine Industries (AFMI). W skład delegacji wchodzili: Andrzej Szuwarzyński, Franciszek Kutrzeba, Michał Moniuszko, Jakub Nowak, Krystyna Horyńska i Jerzy Czuczman – reprezentujący Lidera projektu Związek Pracodawców Forum Okrętowe oraz Bogdan Olszewski, Jagna Łobodzińska, Irena Jenda, Marek Albecki i Wojciech Korytowski – reprezentujący Region Gdański NSZZ „Solidarność”.

Zasadniczym celem projektu jest wypracowanie nowego modelu promocji kształcenia ustawicznego. Jego partnerami są duńskie i fińskie związki pracodawców: Danish Maritime (DM) oraz Association of Finnish Marine Industries (AFMI). W ramach projektu zaplanowano wizyty studyjne w Danii i Finlandii oraz spotkania robocze w Polsce, podczas których rozwiązania stosowane przez partnerów zagranicznych zostaną dostosowane do warunków polskich. Ich efektem będzie przygotowanie publikacji oraz filmu dotyczących wypracowanego modelu promocji kształcenia ustawicznego.

Spotkanie w Helsinkach odbyło się w ramach drugiej już wizyty studyjnej – pierwsza miała miejsce w czerwcu w Kopenhadze u partnera duńskiego.

W ostatnich badaniach Programu Międzynarodowej Oceny Umiejętności (PISA) koordynowanego przez OECD, Finowie we wszystkich dziedzinach poza matematyką, w której byli drudzy, zajęli pierwsze miejsca na świecie. Fiński system edukacji został zreformowany na początku lat 70. z modelu niemieckiego, który został uznany za niewydajny. Prawie wszystkie szkoły w Finlandii to szkoły państwowe, a za szkoły niepaństwowe nie płaci się, gdyż finansuje je państwo. Również wszystkie uniwersytety są państwowe, kilka z istniejących obecnie uniwersytetów to upaństwowione uniwersytety, które kiedyś znajdowały się w rękach prywatnych.

Na czym polega niezwykłość rozwiązań fińskich i tak wysokich efektów edukacji? Według dr Pasi Sahlberg, dyrektor generalnej CIMO w Helsinkach (pozarządowa organizacja zajmująca się w Finlandii współpracą międzynarodową) Finowie nigdy nie mieli na celu być najlepszymi w edukacji, ale raczej zapewnić dobre szkoły dla wszystkich. Innymi słowy równość w edukacji była ważniejsza niż „wyścig na szczyt”. Po drugie, Finowie traktują nauczycieli i nauczanie bardzo poważnie, wymagają więc, aby wszyscy nauczyciele byli dobrze wykształceni na uczelniach wyższych, cieszyli się zaufaniem publicznym, a w swojej pracy mieli dużą autonomię. Dzięki takiemu podejściu, nauczanie jest popularnym wyborem kariery wśród młodych Finów. Rząd Finlandii inwestuje 30 razy więcej w rozwój zawodowy nauczycieli i osób zarządzających oświatą niż w badania wydajności nauczania i osiągnięć uczniów w szkołach. Ważny jest powszechny dostęp do edukacji – w każdym wieku.

W rozwijających się dynamicznie krajach Unii Europejskiej szybko dostrzeżono, że edukacja może i powinna być sprawą planowaną i finansowaną zarówno przez państwo jak i przez pracodawców, czy też inne instytucje pozarządowe. Tworzenie gospodarki opartej na wiedzy, sytuacja demograficzna, starzenie się społeczeństw stają się wyzwaniem wyznaczającym nowe podejście do podwyższania kompetencji. Rozwój kształcenia ustawicznego jest jednym z celów Europejskiego Funduszu Społecznego. Komunikat Komisji i rezolucja Rady UE z 2002 roku w sprawie uczenia się przez całe życie stwierdza, że należy je wspierać działaniami i projektami opracowywanymi w ramach programów wspólnotowych. Wśród priorytetowych działań Komisja Europejska proponuje m. in. tworzenie kultury uczenia się i nadanie jej wysokiej rangi. Ważnym elementem tego działania jest opracowanie systemu oceny i uznawalności kwalifikacji zdobytych na drodze uczenia nieformalnego i incydentalnego, rozwój i modernizacja kształcenia dorosłych.

W Finlandii wskaźnik poziomu kształcenia ustawicznego wynosi 25,5 proc. (dane za EC, Eurostat). Kraje skandynawskie liderują wszystkim członkom Unii Europejskiej w trosce o rozwój wiedzy i umiejętności zawodowych swoich obywateli. Podczas gdy w Polsce, w roku 2012, wskaźnik poziomu kształcenia ustawicznego wyniósł tylko 4,4 proc. – a wszystkie kraje członkowskie UE wykazują średnio dwukrotnie wyższy.

Finom udało się w pełni wdrożyć unijną strategię kształcenia ustawicznego. Mieszkańcy Finlandii dawno odkryli potrzebę permanentnego podnoszenia umiejętności i elastycznego podejścia do kwalifikacji. Z badań wynika, że Finlandia jest światowym liderem w edukacji. Liczby są imponujące: na 5,5 mln obywateli tego kraju około 1,4 mln. bierze udział w kursach dla dorosłych. Przeprowadzone przez Finnish Adult Education Association badania pokazały, że głównymi efektami kształcenia ustawicznego są: większy entuzjazm i zaangażowanie w podnoszenie kwalifikacji, aktywność umysłowa, co pozytywnie wpływa na samopoczucie, poczucie własnej wartości, kreatywność, zadowolenie, umiejętność współpracy oraz nowe więzi społeczne, co z kolei przekłada się na lepsze wyniki w pracy i ogólne zadowolenie z życia.

Partnerzy społeczni na co dzień promują kształcenie ustawiczne i inwestują w rozwój kwalifikacji swoich członków. Finlandia należy do państw o jednym z najwyższych wskaźników uzwiązkowienia na świecie. W organizacjach związkowych zrzeszonych jest ponad 80 proc. pracowników. Trzy główne centrale związkowe tworzy ponad 70 mniejszych federacji. W Finlandii funkcjonują również silne reprezentacje pracodawców. Centrale te zrzeszają ponad 70 proc. pracodawców z sektora publicznego i prywatnego.

Stosunki na fińskim rynku pracy – w tym także w kwestiach edukacji – charakteryzują się ścisłą współpracą między państwem a partnerami społecznymi. Niemal wszystkie przepisy dotyczące pracy zawodowej opierają się na trójstronnych porozumieniach. Najważniejszym dokumentem ustalającym ramy prawne zbiorowych stosunków pracy jest Act (Työehtosopimuslaki) z 1946 roku uzupełniany podstawowymi porozumieniami między konfederacjami związkowymi i organizacjami pracodawców.

Download PDF
Powrót Drukuj stronę