Komu przysługuje renta rodzinna

Renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy albo spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń. Przy ocenie prawa do renty przyjmuje się, że osoba zmarła była całkowicie niezdolna do pracy. Renta rodzinna przysługuje także uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci pobierała zasiłek przedemerytalny lub świadczenie przedemerytalne.

Dzieci zmarłego

Zgodnie z generalną zasadą zawartą w ustawie prawo do renty rodzinnej przysługuje dzieciom własnym, dzieciom drugiego małżonka i dzieciom przysposobionym:

  • do momentu ukończenia przez nie 16 roku życia
  • do ukończenia nauki w szkole, jeśli po osiągnięciu 16 roku życia nadal kształcą się w szkole, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia wieku 25 lat życia, a jeśli ukończenie 25 r.ż. przypadnie na ostatni rok studiów wyższych, to wraz z końcem roku szkolnego
  • bez względu na wiek, jeśli stały się całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolne do pracy w okresach wymienionych powyżej.

Wnuki i rodzeństwo

Wnuki, rodzeństwo oraz inne dzieci (w tym również w ramach rodziny zastępczej) zmarłego nabędą uprawnienia do renty rodzinnej, jeśli zostaną łącznie spełnione następujące wymogi:

  • przyjęcie na wychowanie i utrzymanie nastąpiło przed osiągnięciem pełnoletności, pod pojęciem przyjęcia na wychowanie należy rozumieć przyjęcie dziecka do wspólnoty domowej w celu zaspokajanie potrzeb życiowych i materialnych dziecka
  • przyjęcie na wychowanie i utrzymanie nastąpiło co najmniej na rok przed śmiercią ubezpieczonego (emeryta lub rencisty), chyba że śmierć była następstwem wypadku
  • nie mają prawa do renty po zmarłych rodzicach, a jeśli rodzice żyją, nie mogą zapewnić im utrzymania lub jeśli ubezpieczony (emeryt lub rencista) lub jego małżonek był ich opiekunem ustanowionym przez sąd.

Przykład:

Dziecko powierzone przez sąd opiekuńczy pieczy rodziny zastępczej co najmniej na rok przed śmiercią rodzica zastępczego nabywa prawo do renty rodzinnej po tym rodzicu, jeżeli nie ma prawa do renty rodzinnej po rodzicach naturalnych (wyrok SN z dnia 30 listopada 2000 r., II UKN 90/00).

 

Wdowa

Prawo do renty rodzinnej przysługuje wdowie, jeśli:

  • w chwili śmierci męża ukończyła 50 lat lub była niezdolna do pracy
  • albo wychowuje co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnionych do renty rodzinnej po zmarłym mężu, które nie ukończyły 16 roku życia, a jeżeli uczą się – 18 roku życia
  • sprawuje pieczę nad dzieckiem całkowicie niezdolnym do pracy uprawnionym do renty rodzinnej.

Uprawnienie do renty rodzinnej przysługuje również wdowie, jeśli spełni warunek dotyczący wieku lub niezdolności do pracy w okresie nie dłuższym niż 5 lat od śmierci męża lub od zaprzestania wychowywania ww. dzieci.

Renta rodzinna przyznana wdowie ze względu na osiągnięcie wieku 50 lat przysługuje dożywotnio. Natomiast prawo wdowy do renty rodzinnej powstałe nie ze względu na wiek ustanie w przypadku:

  • ustąpienia u wdowy niezdolności do pracy
  • zaprzestania wychowywania dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnionych do renty rodzinnej po zmarłym mężu z przyczyn dotyczących wdowy lub osób wychowywanych (np. osiągnięcie wieku 16/18 lat, ustanie uprawnień do renty rodzinnej po zmarłym mężu)
  • zaprzestania sprawowania pieczy nad dzieckiem niepełnosprawnym.

Małżonka rozwiedziona

Małżonka rozwiedziona oraz wdowa, która przed śmiercią męża nie pozostawała z nim we wspólności małżeńskiej, ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli oprócz spełnienia ww. warunków wymaganych od wdowy, w dniu śmierci męża miała prawo do alimentów z jego strony ustalone wyrokiem sądowym lub ugodą sądową. Wykładania powołanego przepisu wyklucza możliwość uwzględnienia umowy alimentacyjnej między byłymi małżonkami jako przesłanki nabycia prawa do renty po zmarłym rozwiedzionym małżonku.

Wdowa, która nie spełnia żadnego z wymienionych warunków wymaganych do przyznania renty rodzinnej i nie posiada niezbędnych źródeł utrzymania, ma prawo do okresowej renty rodzinnej przez okres jednego roku od dnia śmierci męża albo przez okres uczestniczenia w zorganizowanym szkoleniu mającym na celu uzyskanie kwalifikacji do wykonywania pracy zarobkowej, nie dłużej jednak niż przez 2 lata od śmierci męża.

Rodzice zmarłego

Rodzice mają prawo do renty rodzinnej, jeżeli ubezpieczony bezpośrednio przed śmiercią przyczyniał się do ich utrzymania, a ponadto spełniają warunki takie jak dla wdowy/wdowca (dotyczące wieku, niezdolności do pracy lub wychowywania małoletnich osób).

Renta rodzinna po śmierci dziecka przysługuje rodzicom tylko wtedy, gdy sami nie mogli sobie zapewnić utrzymania i dziecko bezpośrednio przed śmiercią przyczyniało się do ich utrzymania (wyrok SN z 21.11.2011 r., II UK 65/11).

Wysokość renty rodzinnej

Renta rodzinna wynosi:

  • dla jednej osoby uprawnionej – 85 proc. świadczenia, które przysługiwałoby zmarłemu
  • dla dwóch osób uprawnionych – 90 proc. świadczenia, które przysługiwałoby zmarłemu
  • dla trzech i więcej osób uprawnionych – 95 proc. świadczenia, które przysługiwałoby zmarłemu.

Wszystkim uprawnionym członkom rodziny przysługuje jedna łączna renta rodzinna, która w razie konieczności dzielona jest w równych częściach między uprawnionych. Jeżeli do renty rodzinnej uprawniona jest sierota zupełna, przysługuje jej dodatek dla sierot zupełnych.

Podstawa prawna

Art. 65-74 ustawy z dnia
17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
(Dz. U. z 2013 r. nr 1440 ze zm.)

Stan prawny na 12.03.2014 r.

Maria Szwajkiewicz

Download PDF
Powrót Drukuj stronę