Ochrona kobiet w pracy

Tradycyjnie od wieków i we wszystkich kulturach pewne prace wykonywane były przez kobiety, inne były przypisane mężczyznom. Tak niejednokrotnie jest i w dobie obecnej. Prace wymagające znacznego wysiłku fizycznego czy odporności psychicznej są wykonywane przez mężczyzn, kobiety natomiast wykonują prace lżejsze, nieszkodliwe, niemające wpływu na ewentualne obecne lub przyszłe macierzyństwo. Oprócz uwarunkowań psychofizycznych wykonywanie pewnych prac w systemie mieszanym wiąże się z określonymi wymogami organizacyjnymi, na przykład koniecznością tworzenia oddzielnych szatni czy umywalni.

Obecnie w Polsce kwestie zatrudniania kobiet przy pracach szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia reguluje kodeks pracy oraz wydane na jego podstawie rozporządzenie doprecyzowujące wykaz tych prac. Kodeks pracy wyraźnie zakazuje zatrudniania kobiet przy pracach wymienionych w wykazie.

Wykaz prac szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet, podany w rozporządzeniu, rozgranicza prace wzbronione wszystkim kobietom; prace wzbronione kobietom w ciąży oraz prace wzbronione kobietom w ciąży lub karmiącym piersią. Do pierwszej grupy zalicza się prace związane z wysiłkiem fizycznym i transportem ciężarów oraz wymuszoną pozycją ciała, a także prace pod ziemią (za wyjątkiem prac dorywczych); do drugiej grupy – prace w hałasie i drganiach; prace narażające na działanie pól elektromagnetycznych, promieniowania jonizującego i nadfioletowego oraz prace przy monitorach ekranowych (powyżej 4 godzin na dobę); a także prace na wysokości oraz w wykopach i zbiornikach otwartych; do grupy trzeciej – prace związane z wysiłkiem fizycznym i transportem ciężarów oraz wymuszoną pozycją ciała, na przykład prace w pozycji stojącej łącznie ponad trzy godziny w czasie zmiany roboczej; prace w mikroklimacie zimnym, gorącym i zmiennym; prace w podwyższonym lub obniżonym ciśnieniu; prace w kontakcie ze szkodliwymi czynnikami biologicznymi; prace w narażeniu na działanie szkodliwych substancji chemicznych; prace grożące ciężkimi urazami fizycznymi i psychicznymi, a mianowicie: prace w wymuszonym rytmie pracy (na przykład na taśmie), prace wewnątrz zbiorników i kanałów, prace stwarzające ryzyko ciężkiego urazu fizycznego lub psychicznego, np. gaszenie pożarów, udział w akcjach ratownictwa chemicznego, usuwanie skutków awarii, prace z materiałami wybuchowymi, prace przy uboju zwierząt hodowlanych oraz obsłudze rozpłodników.

Ponadto dla kobiet karmiących piersią wzbronione są prace w warunkach narażenia na promieniowanie jonizujące określone w przepisach prawa atomowego.

W oparciu o wyżej wymienione wykazy pracodawca ma obowiązek opracować i zawrzeć w regulaminie pracy, jeżeli taki obowiązuje, wykaz prac wzbronionych kobietom dostosowany do rodzaju prac wykonywanych w danym zakładzie. Nie ma przeszkód, by w regulaminie pracy rozszerzyć wykaz prac wzbronionych kobietom w ciąży lub karmiącym piersią w związku z nowymi technologiami (na przykład nanotechnologiami), których wpływ na zdrowie kobiet i dziecka nie jest jeszcze znany.

Pracownica może powstrzymać się od wykonywania pracy (z zachowaniem prawa do wynagrodzenia), ale zawiadamiając o tym niezwłocznie przełożonego, jeżeli warunki pracy nie odpowiadają przepisom BHP i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia jej albo gdy grozi to innym osobom.

Pracownicy w ciąży nie wolno zatrudniać w godzinach nadliczbowych ani w porze nocnej, a także delegować bez jej zgody poza stałe miejsce pracy ani zatrudniać w systemie przerywanego czasu pracy.

W zakładzie pracy zatrudniającym więcej niż 20 kobiet na jednej zmianie w jednym budynku należy urządzić co najmniej jedno miejsce w pomieszczeniu z miejscami do wypoczynku w pozycji leżącej dla ciężarnych i karmiących matek.

W sprawie wprowadzenia środków służących wspieraniu poprawy w miejscu pracy bezpieczeństwa i zdrowia pracownic w ciąży, pracownic, które niedawno rodziły i pracownic karmiących piersią wypowiada się także Dyrektywa Rady 92/85/EWG (dziesiąta dyrektywa szczegółowa w rozumieniu dyrektywy ramowej 89/391/EWG). Dyrektywy te uznały wyżej wymienione grupy kobiet za grupy szczególnego ryzyka pod wieloma względami, w związku z czym w odniesieniu do nich powinny zostać podjęte specjalne środki bezpieczeństwa i ochrony zdrowia.

Iwona Pawlaczyk

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 września 1996 r. w sprawie wykazu prac szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet (Dz. U. nr 114, poz. 545; z 2002 r. Dz.U . nr 127, poz. 1092)

Download PDF
Powrót Drukuj stronę