Choroby zawodowe

Czy w Polsce każdą chorobę wynikającą z warunków pracy można zgodnie z prawem uznać za chorobę zawodową? Otóż, niestety, nie!

Zgodnie z prawem, za chorobę zawodową w Polsce uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych „narażeniem zawodowym”. Rozpoznanie więc choroby jako zawodowej może nastąpić wyłącznie w odniesieniu do chorób wymienionych w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych.
Na wstępie warto może przypomnieć, że problem chorób związanych z warunkami pracy był zauważany już w XVI wieku, kiedy to pierwsze obserwacje o chorobach występujących u górników kopalni rud metali w Bohemii opisał Agricola (1494-1555), niemiecki humanista i uczony, górnik, metalurg i minerolog, z zawodu lekarz. Podobny problem występujący u górników złota, srebra i innych metali w okolicy Villach w Austrii opisał w swojej monografii o chorobach zawodowych Paracelsus (1493-1541), lekarz i przyrodnik, zwany ojcem medycyny nowożytnej. Natomiast pojęcie choroby zawodowej sformułował włoski lekarz, profesor, prekursor higieny pracy – Ramazzini Bernardino (1633-1714).
Ten krótki rys historyczny pokazuje, od jak dawna borykamy się z problemem chorób zawodowych, a jednocześnie wiemy, jak wiele pozostało jeszcze do zrobienia.
Klasyfikacja chorób zawodowych jest objęta rekomendacją Komisji Europejskiej. Na szczeblu wspólnotowym komisja przyjęła zalecenie w sprawie Europejskiej Listy Chorób Zawodowych, w którym wzywa się państwa członkowskie do podjęcia działań dotyczących chorób zawodowych wymienionych na tej liście oraz chorób o prawdopodobnym pochodzeniu zawodowym, które powinny stać się przedmiotem deklaracji i których uwzględnienie można brać pod uwagę na późniejszym etapie. Europejska Lista Chorób Zawodowych rekomendowana przez Unię Europejską zawiera 92 pozycje, w tym: 50 to choroby spowodowane przez substancje chemiczne, 10 – choroby skóry, 13 – choroby układu oddechowego, 5 – choroby zakaźne i 14 – choroby wywołane czynnikami fizycznymi. Przewiduje się też, że państwa członkowskie same określają kryteria uznawania poszczególnych chorób zawodowych zgodnie z prawem krajowym i stosownymi praktykami. W poszczególnych państwach członkowskich Unii Europejskiej funkcjonują różne listy chorób zawodowych. Wykazy niektórych krajów, takich jak Austria, Dania, Finlandia, Luksemburg i Włochy mają charakter otwarty, co oznacza, że w indywidualnych przypadkach i po spełnieniu określonych warunków również inne choroby, niewymienione w danym wykazie, mogą być uznane za chorobę zawodową. Natomiast w Holandii i Szwecji nie ma wykazu chorób zawodowych, a podstawowym warunkiem uznania choroby zawodowej jest wykazanie, że istnieje związek przyczynowo-skutkowy między chorobą a pracą zawodową, a wszystkie przypadki, niezależnie od czynnika je wywołującego, uprawniają do odszkodowania.
Propozycję wykazu chorób zawodowych sformułowała też Międzynarodowa Organizacja Pracy. Obejmuje on choroby wywołane przez czynniki zewnętrzne: chemiczne, fizyczne i biologiczne; choroby systemów głównych organów: oddechowego, skóry i mięśniowo-szkieletowego; nowotwory zawodowe oraz inne choroby.
W Polsce wykaz chorób zawodowych jest wykazem zamkniętym, a ponadto zgodnie z kodeksem pracy rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym lub po zakończeniu pracy w takim narażeniu, ale pod warunkiem, że udokumentuje się objawy chorobowe w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych, a czasem jest to okres bardzo krótki, bo wynoszący dla przykładu w razie gorączki metalicznej jedynie trzy dni.
1. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 105, poz. 869 z późn. zm.)
2. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 1 sierpnia 2002 r. w sprawie sposobu dokumentowania chorób zawodowych i skutków tych chorób (Dz. U. nr 132, poz. 1121 z późn. zm.)

Iwona Pawlaczyk

Download PDF
Powrót Drukuj stronę