Badania lekarskie pracowników

Ochrona zdrowia pracujących w Polsce powinna być skuteczna, a taka niestety obecnie nie jest. Jednym z istotnych elementów tej ochrony są badania lekarskie pracowników, pozwalające na wczesne wykrywanie schorzeń, co stwarza możliwość rozpoczęcia leczenia w początkowym stadium choroby.

Przepisy regulujące zagadnienie profilaktycznej ochrony zdrowia pracujących to zarówno kodeks pracy, jak i ustawa o służbie medycyny pracy, o której niejednokrotnie zapominamy. Równie ważne jest rozporządzenie ministra zdrowia i opieki społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w kodeksie pracy
(Dz. U. nr 69, poz. 332 z późn. zm.).

Kodeks pracy określa, jakim badaniom profilaktycznym podlegają pracownicy, a są to badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne, przeprowadzane w przypadku niezdolności do pracy spowodowanej chorobą trwającą dłużej niż 30 dni. Pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym w skierowaniu na badania stanowisku. Koszty badań profilaktycznych ponosi pracodawca.

Rozporządzenie ministra zdrowia i opieki społecznej w sprawie badań lekarskich pracowników jest wypełnieniem delegacji kodeksu pracy i precyzuje zakres i częstotliwość wstępnych, okresowych i kontrolnych badań lekarskich oraz tryb wydawania i przechowywania orzeczeń lekarskich, a także dodatkowe wymagania kwalifikacyjne, jakie powinni spełniać lekarze, sprawujący profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami. Bardzo ważny jest zapis dający prawo lekarzowi przeprowadzającemu badania do poszerzenia zakresu badań, w stosunku do zakresu wymienionego w załączniku do rozporządzenia, o dodatkowe badania specjalistyczne oraz konsultacyjne. Ponadto lekarz może wyznaczyć krótszy termin następnego badania, niż to określono w załączniku do rozporządzenia, jeżeli stwierdzi, że jest to niezbędne do prawidłowej oceny stanu zdrowia pracownika. Specjalistyczne badania konsultacyjne oraz badania dodatkowe stanowią część badania profilaktycznego, czyli ich koszt ponosi pracodawca.

Na podstawie wyników badania oraz oceny zagrożeń dla zdrowia i życia występujących na stanowisku pracy lekarz wydaje orzeczenie o przeciwwskazaniach lub ich braku do wykonywania pracy na określonym stanowisku. Oceny zagrożeń lekarz dokonuje na podstawie przekazanej przez pracodawcę informacji, w tym aktualnych wyników badań środowiska pracy. Wskazane jest, aby lekarz uzupełnił informacje pracodawcy o spostrzeżenia z przeprowadzonych przez siebie wizytacji stanowisk pracy.

Pracodawca zatrudniający pracowników, zgodnie z ustawą o służbie medycyny pracy, ma obowiązek zawarcia pisemnej umowy z jednostką medycyny pracy, w której zatrudnieni są lekarze spełniający określone wymagania kwalifikacyjne, sprawujący profilaktyczną opiekę medyczną nad pracownikami, czyli wykonujący między innymi badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne. Umowa taka musi być zawarta na okres nie krótszy niż rok. Może być oczywiście zawarta na dłużej. W umowie należy wymienić osoby oraz określić zakres opieki zdrowotnej, przy czym nie może on być mniejszy niż ten, do którego pracodawca jest zobowiązany na podstawie kodeksu pracy. Umowa może przewidywać także świadczenie innych usług medycznych, do których pracodawca nie jest zobowiązany. Profilaktyczne badania lekarskie pracownik powinien wykonać w placówce wskazanej przez pracodawcę, z którą zawarł on umowę na świadczenie takich usług. Wyniki badań profilaktycznych wykonanych przez pracownika poza przychodnią, z którą zawarto umowę, mogą być zakwestionowane zarówno przez pracodawcę, jak przez kontrolującego go przedstawiciela Państwowej Inspekcji Pracy.

Warto podkreślić, że służba medycyny pracy została utworzona w celu ochrony zdrowia pracujących przed niekorzystnym wpływem warunków środowiska pracy oraz w celu sprawowania profilaktycznej opieki zdrowotnej, w tym kontroli stanu zdrowia pracujących. Oznacza to, że zakres jej działania powinien być znacznie szerszy niż tylko lekarskie badania wstępne, okresowe i kontrolne.

Obwieszczenie marszałka Sejmu RP z dnia 14 lipca 2014 r. ws. ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o służbie medycyny pracy (Dz. U. 2014 poz. 1184).

Iwona Pawlaczyk

Download PDF
Powrót Drukuj stronę