Raport „Magazynu”: Scena polityczna

Wraz ze zwycięstwem kandydatów Komitetów Obywatelskich w 1989 r. rozpoczęło się tworzenie partii politycznych. Powstawały w wyniku „wojny na górze” i rozbicia obozu postsolidarnościowego oraz podziałów w opozycji, które ujawniły się po upadku PRL.

Przed 1989 r. od lat 70. działała Konfederacja Polski Niepodległej, a od 1987 – UPR oraz LDP „Niepodległość”.

Partyjna eksplozja

Wraz z rozbiciem monopolu przewodniej siły narodu, czyli PZPR, i stronnictw sojuszniczych ZSL i SD wybuchło tłumione w PRL życie polityczne. Z Komitetów Obywatelskich, które wygrały częściowo wolne wybory, wyłaniały się partie polityczne.

Niektóre nawiązały do tradycji II RP. Nie powiodły się jednak próby mec. Władysława Siły-Nowickiego przywrócenia Stronnictwa Pracy. Do tradycji narodowej demokracji odwoływał się ZChN i jego lider Wiesław Chrzanowski, a do tradycji ruchu ludowego –  PSL. Ludowcy współtworzyli rządy Waldemara Pawlaka, Józefa Oleksego, Włodzimierza CimoszewiczaDonalda Tuska.

W miejsce rozwiązanej w styczniu 1990 r. monopartii PZPR powstała Socjaldemokracja Rzeczypospolitej Polskiej (SdRP), na czele której stanął Aleksander Kwaśniewski. SdRP nie zaszkodziła sprawa moskiewskich pieniędzy, pożyczki zaciągniętej na jej funkcjonowanie w ZSRS. SdRP współtworzyła SLD, który w 1991 r. zdobył 60 miejsc w Sejmie.

miesieczne_wynagrodzenie

Spore znaczenie na polskiej scenie politycznej miała „partia ludzi rozumnych”, czyli Unia Demokratyczna (UD), utworzona w 1990 r. na bazie Ruchu Obywatelskiego Akcja Demokratyczna. Na jej czele stanął ówczesny premier Tadeusz Mazowiecki, a nieformalnym organem prasowym – po odebraniu znaczka „Solidarności” – stała się „Gazeta Wyborcza”, pierwotnie projektowana jako gazeta całej opozycji.

Wśród działaczy UD byli m.in.: Jacek Kuroń, Bronisław Geremek, Hanna Suchocka, pełniąca w latach 1992-1993 urząd premiera, Władysław Frasyniuk.

W pierwszych całkowicie wolnych wyborach z 1991 r. swoją reprezentację po raz pierwszy wystawił NSZZ „S”, zdobywając 27 miejsc w Sejmie i 11 mandatów w Senacie. W 1991 r. misję tworzenia rządu z powodzeniem zakończył Jan Krzysztof Bielecki, jeden z liderów Kongresu Liberalno-Demokratycznego powstałego w 1990 r. Jego twórcami byli też m.in.: Donald Tusk, Grzegorz Schetyna, Paweł Piskorski i Janusz Lewandowski. KLD brał udział w koalicji, która tworzyła rządy Jana Krzysztofa Bieleckiego (1991 r.) i Hanny Suchockiej. KLD w 1993 r. nie przekroczył progu wyborczego, a w 1994 r. z połączenia UD i KLD powstała Unia Wolności.

W grudniu 1991 roku po Bieleckim premierem został mec. Jan Olszewski. Jego rząd upadł w dramatycznych okolicznościach nocą z 4 na 5 czerwca 1992 r. po wykonaniu sejmowej uchwały o ujawnieniu części zasobów archiwalnych MSW. Premiera Olszewskiego w wyniku „nocnej zmiany” zastąpił Waldemar Pawlak.

stopa bezrobocia

 

Wraca postkomuna

Postkomunistyczna lewica, czyli koalicja Sojusz Lewicy Demokratycznej (SLD jest partią od 1999 r.), wygrała wybory w 1993 r. (20,4 proc. głosów i 171 mandatów w Sejmie). NSZZ „S” zabrakło niespełna 14 tys. głosów, by przekroczyć próg wyborczy do Sejmu. Związek zdobył 9 mandatów senatorskich.

Po wyborach z 1993 r. SLD i Polskie Stronnictwo Ludowe utworzyły rząd, na czele którego po raz drugi stanął Waldemar Pawlak. Po jego dymisji kolejno urzędy premierów sprawowali politycy SLD – Józef Oleksy i Włodzimierz Cimoszewicz.

W 1995 roku lewica sięgnęła też po fotel prezydencki, na którym przez dwie kadencje zasiadał Aleksander Kwaśniewski.

 

„S” na ratunek

Od czerwca 1996 r. „Solidarność” jako jedyna siła zdolna do zjednoczenia rozdrobnionej prawicy i centrum patronowała koalicji Akcji Wyborczej Solidarność (AWS), z przewodniczącym Marianem Krzaklewskim, ówczesnym liderem Związku.

Wybory parlamentarne w 1997 r. przyniosły zwycięstwo ugrupowaniom skupionym w AWS, którą współtworzyły m.in. NSZZ „Solidarność”, dominujący w niej Ruch Społeczny AWS, Porozumienie Polskich Chrześcijańskich Demokratów (PChD, PC i RdR), ZChN, Stronnictwo Konserwatywno-Ludowe (SKL) i Porozumienie Ludowe. Koalicja AWS była podporą rządu Jerzego Buzka w latach 1997-2001.

W wyborach w 2001 r. lista AWS Prawicy uzyskała 729 tys. głosów (5,6 proc.) i nie przekroczyła progu wyborczego 8 proc. dla koalicji. AWSP zdobyła tylko 7 mandatów senatorskich. „Solidarność” zmieniła wektory, nie angażując się bezpośrednio w przedsięwzięcia polityczne.

 

Cementowanie sceny

Po wyborach w 2001 r. koalicja SLD i Unii Pracy utworzyła rząd, a premierem został Leszek Miller. Trzy lata później zastąpił go Marek Belka.

W styczniu 2001 r. Maciej Płażyński, wówczas z RS AWS, Andrzej Olechowski i Donald Tusk ogłosili powołanie nowej formacji, Platformy Obywatelskiej RP.

PO miała także innych ojców chrzestnych. Do ich grona zgłosił akces generał Gromosław Czempiński, opowiadając, że „odbył wtedy olbrzymią liczbę rozmów, a przede wszystkim musiał przekonać Olechowskiego i Piskorskiego do pewnej koncepcji”.

Historia Platformy Obywatelskiej to droga od budowania politycznego image na sprzeciwie wobec politycznego układu do partii pragmatyków, której spoiwem jest władza. Donald Tusk od 2007 r. jest premierem.

Z PO o rząd dusz konkuruje Prawo i Sprawiedliwość, największa obecnie partia opozycyjna, wywodząca się z Porozumienia Centrum, partii u swego początku chadeckiej, powstałej w 1990 r. z inicjatywy Jarosława Kaczyńskiego. W 2001 r. z PC powstało Prawo i Sprawiedliwość (PiS), które współtworzyły osoby wywodzące się też z RS AWS i z ZChN. W wyborach w 2005 r. PiS zdobył 27 proc. głosów i 155 mandatów, współtworząc, przy udziale LPR i Samoobrony RP, rządy Kazimierza MarcinkiewiczaJarosława Kaczyńskiego. Wybory prezydenckie w II turze wygrał zaś Lech Kaczyński.

10 kwietnia 2010 r. pod Smoleńskiem zginął prezydent i przedstawiciele najwyższych władz. W 2010 r. w II turze wybory prezydenckie wygrał Bronisław Komorowski.

Rok później wybory parlamentarne wygrała PO (39,18 proc.), wyprzedzając PiS (29,89 proc.), Ruch Palikota, SLD i PSL.

Artur S. Górski

 

Koniec Jałty

Proces przystępowania Polski do NATO został zapoczątkowany w 1989 r., po odzyskaniu przez Polskę suwerenności w polityce zagranicznej, co umożliwiło rozpoczęcie starań o wstąpienie do NATO.

Rok później Polska i NATO nawiązały stosunki dyplomatyczne. Po likwidacji Układu Warszawskiego Polska znalazła się przejściowo w strefie zmniejszonego bezpieczeństwa. W tej sytuacji uznano, że sojusz jest jednym z niezbędnych filarów bezpieczeństwa europejskiego i w 1992 r. oficjalnie sformułowano dążenie do uzyskania pełnego członkostwa w NATO.

W 1993 r. Borys Jelcyn oświadczył, że Rosja nie ma obiekcji odnośnie wstąpienia Polski do NATO. W 1994 r. Polska przystąpiła do „Partnerstwa dla pokoju”, którego celem było przygotowanie do współdziałania wojskowego z krajami NATO i polscy żołnierze z 6. Brygady Desantowo-Szturmowej zostali włączeni w skład Brygady Nordyckiej.

W 1996 r. przyjęto ustawy o cywilnej kontroli nad armią i strukturze Ministerstwa Obrony Narodowej. Przeprowadzono zmiany w samych siłach zbrojnych pod kątem współdziałania z siłami NATO.

W listopadzie 1997 r. szefowie dyplomacji 16 państw NATO podpisali w Brukseli protokoły o przystąpieniu Polski, Czech i Węgier do Traktatu Północnoatlantyckiego (NATO).

12 marca 1999 r. w Independence (USA) podpisane zostały dokumenty ratyfikacyjne o wstąpieniu Polski do NATO. Od tego momentu Rzeczpospolita Polska formalnie stała się członkiem NATO i w Sojuszu Atlantyckim zyskała gwarancje bezpieczeństwa, a jednocześnie stała się częścią wspólnoty wolnych narodów.

(asg)

 

Polskie drogi 1989 – 2014

25 lat upłynęło od zapoczątkowania przemian ustrojowych i społecznych. Żyjemy we własnym państwie, może niedoskonałym, ale dającym szansę na zrozumienie, jaką wartością jest wolność.

1989

5 kwietnia – podpisanie porozumień Okrągłego Stołu

17 kwietnia – Sąd Wojewódzki w Warszawie ponownie legalizuje NSZZ „Solidarność”

4 czerwca – pierwsza tura częściowo wolnych wyborów do Sejmu i wolnych wyborów do Senatu, zakończona zwycięstwem kandydatów Komitetów Obywatelskich z poparciem „Solidarności”

24 sierpnia – Tadeusz Mazowiecki powołany na urząd premiera; prezydentem jest Wojciech Jaruzelski; resortami siłowymi kierują Florian Siwicki (MON) i Czesław Kiszczak (MSW)

29 grudnia – Sejm przywraca nazwę „Rzeczpospolita Polska” oraz herb – orła w koronie

1990

27-30 stycznia – XI Zjazd PZPR, kończący działalność partii komendą M.F. Rakowskiego „Sztandar PZPR – wyprowadzić!”

11 kwietnia – koniec GUKPPiW, zniesienie cenzury

27 maja – pierwsze wolne wybory samorządowe

9 grudnia – w pierwszych powszechnych wyborach prezydenckich zwycięża Lech Wałęsa

1991

23-24 lutego – III KZD „S”. Po wyborze Lecha Wałęsy na prezydenta Marian Krzaklewski nowym przewodniczącym „S”

31 marca – rozwiązanie struktur Układu Warszawskiego

16 kwietnia – rusza Giełda Papierów Wartościowych

27 października – pierwsze w pełni demokratyczne wybory parlamentarne

1992

4 czerwca – nocą z 4 na 5 czerwca Sejm uchwala wotum nieufności wobec rządu Jana Olszewskiego

1993

7 stycznia – Sejm przyjmuje ustawę „O planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży”

28 maja – Sejm RP na wniosek NSZZ „S”, większością jednego głosu odwołuje rząd Hanny Suchockiej

17 września – prezydent Lech Wałęsa przyjmuje meldunek gen. Leonida Kowalowa o zakończeniu wycofywania wojsk rosyjskich z Polski

1994

9 lutego – ulicami Warszawy przechodzi manifestacja NSZZ „Solidarność”, w której bierze udział blisko 100 tys. osób

22 września – Marian Krzaklewski prezentuje Zgromadzeniu Narodowemu obywatelski projekt Konstytucji RP NSZZ „S” , poparty przez 1,3 mln Polaków

1995

1 stycznia – denominacja złotego

19 listopada – Aleksander Kwaśniewski zwycięża Lecha Wałęsę w drugiej turze wyborów prezydenckich

1996

18 lutego – referendum uwłaszczeniowe, którego inicjatorem jest NSZZ „Solidarność”. Większość biorących udział w głosowaniu opowiedziała się za przeprowadzeniem powszechnego uwłaszczenia, jego wyniki nie były wiążące z powodu nieprzekroczenia 50-procentowej frekwencji

8 czerwca  – powstaje centroprawicowa koalicja AWS

1997

2 kwietnia – Zgromadzenie Narodowe przyjmuje Konstytucję RP

lipiec – gigantyczna powódź (55 ofiar śmiertelnych)

21 września – AWS wygrywa w wyborach parlamentarnych i wprowadza do Sejmu 201 posłów

1998

23 lutego – papież Jan Paweł II i prezydent Aleksander Kwaśniewski ratyfikują konkordat

18 grudnia – ustawa o Instytucie Pamięci Narodowej

1999

1 stycznia – reforma administracyjna państwa (tworząca 16 województw) wraz z reformą ochrony zdrowia, edukacji i emerytalną

12 marca – oficjalne przyjęcie do NATO Polski, Czech i Węgier

11 czerwca – papież Jan Paweł II w Sejmie

2000

8 października – Aleksander Kwaśniewski zwycięża w pierwszej turze wyborów prezydenckich (53,9 proc.). Marian Krzaklewski uzyskuje 15,57 proc. głosów

2001

16-19 sierpnia – pielgrzymka Jana Pawła II do Polski; poświęcenie Sanktuarium Bożego Miłosierdzia w Krakowie Łagiewnikach

2002

27 września – Janusz Śniadek przewodniczącym NSZZ „S”, sprawował tę funkcję dwie kadencje

2003

7-8 czerwca – referendum unijne; za przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej opowiada się 77,45 proc. głosujących, frekwencja 58,85 proc.

2004

1 maja – Polska członkiem Unii Europejskiej.

31 lipca – otwarcie Muzeum Powstania Warszawskiego

2005

2 kwietnia – umiera Jan Paweł II, wielki papież z Polski

25 września – zwycięstwo PiS w wyborach parlamentarnych (33,7 proc. głosów)

23 października – Lech Kaczyński zwycięża Donalda Tuska w drugiej turze wyborów prezydenckich

2006

12 maja – powołanie Centralnego Biura Antykorupcyjnego (CBA)

14 lipca – powołanie rządu Jarosława Kaczyńskiego (PiS-LPR-Samoobrona)

2007

16 listopada – pierwszy rząd Donalda Tuska

21 grudnia – Polska przystępuje do układu z Schengen o ruchu bezwizowym

2008

25 października – po 25 latach budowy oddanie do użytku linii metra Kabaty – Młociny w Warszawie

2009

9 stycznia – nowelizacja ustawy o powszechnym obowiązku obrony, rezygnująca z poboru

14 lipca – były premier Jerzy Buzek przewodniczącym Parlamentu Europejskiego

2010

10 kwietnia – w tragedii lotniczej pod Smoleńskiem ginie prezydent RP Lech Kaczyński, jego małżonka i najwyżsi rangą urzędnicy oraz dowódcy wojskowi

4 lipca – Bronisław Komorowski zwycięża Jarosława Kaczyńskiego w drugiej turze wyborów prezydenckich

21 października – Piotr Duda wybrany na przewodniczącego Komisji Krajowej NSZZ „S”

2011

23 marca – w Świnoujściu wmurowanie kamienia węgielnego pod budowę Gazoportu; budowa trwa

11 listopada – w dniu Święta Niepodległości ulicami Warszawy przechodzi wielotysięczny Marsz Niepodległości; dochodzi do sprowokowanych przez lewaków starć z policją

2012

11 maja – Sejm uchwala nowelizację ustawy o emeryturach i rentach podwyższającą wiek emerytalny do 67 roku życia

czerwiec – XIV Mistrzostwa Europy w Piłce Nożnej Euro 2012 rozgrywane w Polsce i na Ukrainie

2013

26 czerwca – NSZZ „S”, OPZZ i FZZ opuszczają Komisję Trójstronną

14 września – ulicami stolicy przechodzi marsz protestu „Dość lekceważenia społeczeństwa”, w którym uczestniczy około 100 tys. związkowców

2014

27 kwietnia – kanonizacja św. Jana Pawła II i Jana XXIII

Download PDF
Powrót Drukuj stronę