Bezcenne rezerwaty

Czapli Wierch, Leśne Oczko, Mechowisko Radość, Ptasi Raj, Słone Łąki, Wąwóz Huzarów, Żurawie Chrusty – pod tymi intrygującymi nazwami kryją się pomorskie rezerwaty przyrody. Jest ich aż 133. To jedna z najbardziej popularnych, ale też najskuteczniejszych form ochrony przyrody. I, co także ważne, do wielu z nich można wybrać się na edukacyjną wycieczkę. Podpowiadamy, jak zrobić to zgodnie z prawem i bezpiecznie dla środowiska.

Rezerwaty przyrody mają na celu przede wszystkim ochronę unikatowych wartości krajobrazowych oraz przyrodniczych (fauny i flory). Zgodnie z Ustawą o ochronie przyrody stanowią jedną z obszarowych form ochrony przyrody, obejmując „obszary zachowane w stanie naturalnym lub mało zmienionym, ekosystemy, ostoje i siedliska przyrodnicze, a także siedliska roślin, siedliska zwierząt i siedliska grzybów oraz twory i składniki przyrody nieożywionej, wyróżniające się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, kulturowymi lub walorami krajobrazowymi”. Już ta definicja wskazuje nam, jak duża bioróżnorodność występuje w poszczególnych rezerwatach oraz jak kompleksowy wymiar posiada ta forma ochrony przyrody.

Rezerwaty, których w całej Polsce jest około półtora tysiąca, są także bardzo „precyzyjne”. Z reguły mają dużo mniejszą powierzchnię niż na przykład parki narodowej (od kilku do kilkunastu hektarów) i mają za zadanie ochronić konkretną ostoję lub siedlisko konkretnego gatunku flory lub fauny.

Ustanowienie rezerwatu na danym obszarze następuje w wyniku zarządzenia regionalnego dyrektora ochrony środowiska. Również ten organ wydaje zarządzania ws. zadań ochronnych oraz ustanowienia szlaków turystycznych w danych rezerwacie, a także zatwierdza plan ochronny dla każdego rezerwatu, który ustanawia wojewoda w drodze rozporządzenia. Taki plan obejmuje działania długofalowe i obejmuje okres 20 lat.

Ważną rolę w procesie ochrony przyrody w formie rezerwatów odgrywają również wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej, w tym w województwie pomorskim WFOŚiGW w Gdańsku. Przykładowo w 2016 r. instytucja ta wspólnie z Regionalną Dyrekcją Ochrony Środowiska w Gdańsku rozpoczęła realizację projektu „Ochrona bioróżnorodności rezerwatów przyrody Pomorza”, w ramach którego zaplanowano działania ochronne w 18 rezerwatach województwa pomorskiego. Projekt na kwotę 3 milionów złotych ma być realizowany do 2020 roku i pomóc w ochronie unikatowych w skali Pomorza i Polski gatunków i ekosystemów. Ponadto WFOŚiGW w ramach dotacji wspomaga działania innych instytucji prowadzących działania ochronne w pomorskich rezerwatach przyrody. Dzięki tej współpracy udało się m.in. zrealizować: rewitalizację torfowiska w rezerwacie Czarne Bagno, remont infrastruktury turystycznej w rezerwatach Bagna Izbickie i Torfowisko Pobłockie, zabiegi ochrony czynnej w rezerwatach Mewia Łacha i Ptasi Raj, budowę ścieżki i platformy obserwacyjnej w rezerwacie Bielawa.

Ochronić i otulić

Cały obszar danego rezerwatu lub jego część pozostają objęte różnymi formami ochrony przyrody: ochrony ścisłej, ochrony czynnej lub ochrony krajobrazowej. Ochrona ścisła polega na całkowitej i trwałej nieingerencji w naturalne procesy. Ochrona czynna dopuszcza wykonywanie pewnych zabiegów ochronnych (np. usunięcia drzew zacieniających stanowisko cennego gatunku rośliny, regulację poziomu wody na torfowiskach, wypas zwierząt na pastwiskach i murawach). Ochrona krajobrazowa natomiast polega na prowadzeniu gospodarki rolnej, leśnej lub rybackiej w sposób uwzględniający potrzeby przedmiotu ochrony w danym rezerwacie. Ponadto na obszarach graniczących z rezerwatem może być wyznaczona tzw. otulina, zabezpieczająca przed zagrożeniami zewnętrznymi wynikającymi z działalności człowieka.

 

Edukacja

Rezerwaty przyrody spełniają także funkcję edukacyjną i uświadamiającą społeczeństwo, mimo że aktywność człowieka jest w nich ograniczona aż 27 zakazami wymienionymi w Ustawie o ochronie przyrody (są one wskazane również na tablicach informacyjnych ustawionych na granicy każdego rezerwatu). Na terenie rezerwatu nie można m.in. stawiać budowli i urządzeń technicznych oraz poruszać się poza drogami publicznymi. W wielu rezerwatach są ustanowione jednak szlaki i trasy turystyczne, które umożliwiają bezpieczne dla człowieka i środowiska poznanie ich walorów przyrodniczych – pieszo, konno, rowerem, kajakiem lub na nartach. W ten sposób rezerwaty przyrody, które spotkać możemy nawet w miastach, wskazują nam, że wartościowe z przyrodniczego punktu widzenia mogą być tereny, które pozornie wydają nam się jednym ze zwykłych elementów powszechnego krajobrazu.

Na Pomorzu udostępnionych za pomocą różnej infrastruktury (ścieżki edukacyjne, szlaki, kładki, miejsca postojowe, platformy obserwacyjne) jest 57 ze 133 rezerwatów przyrody. Ich roli w systemie ochrony przyrody nie sposób przecenić, a piękno warto poznać bezpośrednio.

Adam Chmielecki

Download PDF
Powrót Drukuj stronę