Związek zawodowy a BHP

Związki zawodowe nie tylko w Polsce, ale zarówno w skali europejskiej, jak i światowej, mają znaczący wpływ na kształtowanie warunków pracy pracowników. Jednakże rola, jaką pełnią i zakres ich działań, zależy od ludzi, którzy w związkach tymi zagadnieniami się zajmują, czyli zależy to od, jak zwykliśmy mawiać w BHP, tak zwanego czynnika ludzkiego.

Działalność związków zawodowych może odbywać się na wielu płaszczyznach i różnych szczeblach. Może to być szczebel zakładowy; regionalny – w obszarze terytorialnym lub branżowym; szczebel krajowy – central związkowych lub sekretariatów branżowych oraz szczebel międzynarodowy – europejski i światowy. Na każdym z tych poziomów działalność związków zawodowych wygląda trochę inaczej i obejmuje trochę inny zakres tematyczny, ale wszystkie te rodzaje działalności służą jednej sprawie, a mianowicie ochronie zdrowia i życia człowieka w środowisku pracy. Działalność związków zawodowych na poziomie zakładu pracy, czyli na szczeblu najbliższym pracownikom, wspomagają przepisy polskiego prawa w postaci ustawy o związkach zawodowych oraz ustawy o społecznej inspekcji pracy. Są to główne narzędzia wykorzystywane w kształtowaniu bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przez związki zawodowe, ale należy zaznaczyć, że niejedyne, gdyż trzeba także wspomnieć o zakładowych układach zbiorowych pracy, w których zagadnienia warunków pracy powinny być uwzględniane.

Jeśli chodzi jednak o podstawowe ustawy, to ustawa o związkach zawodowych daje prawo do sprawowania kontroli nad przestrzeganiem prawa pracy oraz uczestnictwa w nadzorze nad przestrzeganiem przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Te same uprawnienia mają zakładowe organizacje związkowe, ale w swoich zakładach pracy.

Zakładowe organizacje związkowe, w razie podejrzenia, że w firmie występuje zagrożenie dla życia lub zdrowia pracowników, mogą wystąpić z wnioskiem do pracodawcy o przeprowadzenie odpowiednich badań, zawiadamiając o tym jednocześnie okręgowego inspektora pracy Państwowej Inspekcji Pracy. Pracodawca musi w ciągu 14 dni zawiadomić zakładową organizację związkową o swoim stanowisku w tej sprawie, a w razie przeprowadzenia badań – udostępnić ich wyniki oraz podać informację o sposobie i terminie usunięcia występujących zagrożeń. W przypadku, gdy pracodawca odrzuci wniosek zakładowej organizacji związkowej lub nie odpowie na niego w ciągu 14 dni, zakładowa organizacja związkowa ma prawo do przeprowadzenia niezbędnych badań na koszt pracodawcy, po uprzednim zawiadomieniu pracodawcy o zamiarze podjęcia takich działań. Musi to uczynić na piśmie, z 14-dniowym wyprzedzeniem, podając jednocześnie zakres i przewidywany koszt tych badań. Pracodawca może się od takiego zawiadomienia odwołać w ciągu 7 dni do właściwego okręgowego inspektora pracy PIP, który ostatecznie rozstrzyga ewentualny spór pomiędzy pracodawcą a zakładową organizacją związkową.

Ustawa o związkach zawodowych daje także zakładowym organizacjom związkowym prawo do współdziałania z Państwową Inspekcją Pracy oraz kierowania działalnością społecznej inspekcji pracy.

Społeczna inspekcja pracy, zgodnie z ustawą Kodeks pracy, sprawuje społeczną kontrolę przestrzegania prawa pracy, w tym przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Natomiast zgodnie z ustawą o społecznej inspekcji pracy, została ona powołana w celu zapewnienia związkom zawodowym niezbędnych warunków do sprawowania skutecznej kontroli przestrzegania przepisów prawa pracy. Jest więc ona niejako narzędziem danym związkom zawodowym w celu umożliwienia im działań na rzecz ochrony zdrowia i życia pracowników. Społeczna inspekcja pracy w Polsce – w skrócie SIP – jest odpowiednikiem występujących w innych krajach Unii Europejskiej przedstawicieli pracowników ds. BHP. Rolę, zadania oraz uprawnienia tych przedstawicieli określają dyrektywy UE oraz konwencje Międzynarodowej Organizacji Pracy. Pozycja ich jest więc znacząca. Polskie prawo również daje uprawnienia oraz ochronę społecznym inspektorom pracy. Ważne jest jednak, aby funkcji tej podejmowali się właściwi ludzie, którzy potrafią negocjować z pracodawcą. Odpowiedniego człowieka na odpowiednim miejscu nic nie zastąpi. Społecznego inspektora pracy winna cechować charyzma zapewniająca autorytet oraz szacunek załogi zakładu pracy, w którym działa. Pełni on bardzo ważną rolę w procesie pracy. Będąc na co dzień z pracownikami, może im zwrócić uwagę na niebezpieczne lub szkodliwe warunki pracy lub na nieprawidłowe wykonywanie przez nich czynności. Społecznego inspektora pracy nie zastąpi żaden kontroler z zewnątrz, który wizytuje zakład sporadycznie albo wcale. Doceniając właśnie tę rolę przedstawicieli pracowników ds. BHP instytucje Unii Europejskiej podkreślają ich znaczenie w dyrektywach, strategiach oraz innych wytycznych dotyczących ochrony życia i zdrowia pracowników.

  • Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 6 grudnia 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o związkach zawodowych (Dz. U. z 2014 r. poz. 167)
  • Ustawa z 24 czerwca 1983 r. o społecznej inspekcji pracy (Dz. U. z 1983 r nr 35, poz. 163 z późniejszymi zmianami)

Iwona Pawlaczyk

Download PDF
Powrót Drukuj stronę