W Krakowie zostanie odsłonięty pomnik Staszka Pyjasa studenta Uniwersytetu Jagiellońskiego

W Krakowie zostanie odsłonięty dzisiaj w południe pomnik studenta Uniwersytetu Jagiellońskiego, współpracownika KOR Stanisława Pyjasa.

Monument stanął przy klubie studenckim Żaczek, na skwerze Studenckiego Komitetu Solidarności. W uroczystości wezmą udział działacze opozycji demokratycznej.

Pomnik to stylizowane kraty bramy układające się w wizerunek Stanisława Pyjasa zamordowanego 40 lat temu z polecenia SB w kamienicy przy ulicy Szewskiej 7 w Krakowie. Autorem artystycznej koncepcji jest artysta z Gdańska Dariusz Sitek.

Pogrzeb Pyjasa

Pogrzeb studenta (fot. materiały SB dziś w zborach IPN)

Pomnik przypomina półokrągłą bramę, u której podstawy znajduje się prostokątna płyta z napisem informującym o Pyjasie, jego działalności i śmierci. Brama ma budzić skojarzenia z miejscem, w którym został on zamordowany. Twarz Pyjasa przecinają pionowe kraty,

Pomnik zostanie odsłonięty w pobliżu akademika, w którym przez jakiś czas Stanisław Pyjas mieszkał.

Zwłoki studenta polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego, współpracownika KOR-u, znaleziono 7 maja 1977 r. w bramie kamienicy przy Szewskiej. Jego ciało, jak wspominał kolega Bronisław Wildstein było zmasakrowane.

Po śmierci Staszka Pyjasa część studentów zbojkotowała juwenalia, a ulicami Krakowa przeszedł czarny marsz. Wnet powstał też Studencki Komitet Solidarności. Po raz pierwszy użyliśmy wtedy słowa Solidarność.

Na jego losy miał wpływ rok 1976 i protesty robotnicze m.in. w Radomiu i Ursusie. Inwigilowany Stanisław Pyjas nie przestraszył się pogróżek. Został śmiertelnie pobity najpewniej przez boksera i jednego z kryminalistów.

10 maja 1977 roku w Gilowicach (pow. żywiecki) odbył się pogrzeb Stanisława Pyjasa, działacza opozycji, studenta filologii polskiej i filozofii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Pyjasa pożegnała rodzina oraz grupa przyjaciół i kolegów. Pogrzeb studenta bacznie obserwowali funkcjonariusze Służby Bezpieczeństwa, którzy sporządzili dokumentację fotograficzną na potrzeby sprawy operacyjnego rozpracowania (SOR) o kryptonimie „Stasio”.

Śmierć Stanisława Pyjasa na kilka dni przed juwenaliami wstrząsnęła środowiskiem akademickim Krakowa i Polski, a także doprowadziła do powstania Studenckiego Komitetu Solidarności. Według oficjalnej wersji Pyjas „spadł ze schodów”. Od 10 lat trwa śledztwo IPN w tej sprawie.

Prof. Henryk Głębocki z IPN w książce „Przeciw czerwonej dyktaturze” (red. Filip Musiał, Jarosław Szarek; Ośrodek Myśli Politycznej, Instytut Pamięci Narodowej). „inwigilacja zamordowanego studenta trwała aż do ostatnich chwil jego życia. Wyklucza to tezę o jego przypadkowej śmierci”.  Śmiertelne pobito Pyjasa nastąpiło najpewniej w piwnicy kamienicy na ul. Szewskiej 7. Następnie mordercy przenieśli ciało studenta do bramy w kamienicy, w której mieszkała była dziewczyna zabitego, zaś pod jej drzwi podrzucili chlebak studenta.

ASG

Download PDF
Powrót Drukuj stronę