Stulecie osadzenia komendanta Józefa Piłsudskiego w gdańskim areszcie

Józef Piłsudski został aresztowany 22 lipca 1917 roku nad ranem w Warszawie wraz z Kazimierzem Sosnkowskim przez okupacyjne władze niemieckie. Następnego dnia trafili oni do gdańskiego więzienia, gdzie przez kilka dni przebywali w areszcie. W setną rocznicę osadzenia w gdańskim areszcie przyszłego marszałka Polski 22 lipca 2017 r. (sobota) w Gdańsku odbędą się uroczystości upamiętniające te wydarzenia. 

Piłsudski, przez więzienie w Gdańsku, w Spandau i twierdzę Wesel, trafił we wrześniu 1917 roku do Magdeburga, gdzie przetrzymywano w drewnianym domu, w którym wcześniej odbywali karę aresztu oficerowie tamtejszego garnizonu.  Od chwili uwięzienia jego duża popularność jeszcze wzrosła.

Plan sobotnich uroczystości:

Dworzec Główny w Gdańsku (ul. Podwale Grodzkie 1), godz. 13.00
Wyprowadzenie z holu Dworca przez patrol w umundurowaniu pruskim osób odgrywających role Józefa Piłsudskiego i Kazimierza Sosnkowskiego. W rekonstrukcji wydarzenia wezmą udział m.in. członkowie Stowarzyszenia Rekonstrukcji Historycznej Marienburg i Związku Piłsudczyków Rzeczypospolitej Polskiej.

PRZEMARSZ ARESZTANTÓW
Dworzec Główny w Gdańsku (ul. Podwale Grodzkie 1) – brama Aresztu Śledczego w Gdańsku (od strony ul. 3 Maja), godz. 13.00–13.30. Patrol eskortujący Józefa Piłsudskiego i Kazimierza Sosnkowskiego przejdzie historyczną trasą w otoczeniu grupy osób ubranych w stroje z początku XX wieku (z Grupy Rekonstrukcji Historycznych Garnizonu Gdańsk) na ul. 3 Maja  pod bramę Aresztu.

GŁÓWNA CZĘŚĆ UROCZYSTOŚCI
Brama Aresztu Śledczego (od ul. 3 Maja), godz. 13.30, w tym: odegranie Hymnu Państwowego, powitanie uczestników, przedstawienie planu uroczystości (prezes Okręgu Gdańskiego ZP RP Tadeusz Zbigniew Pluta), przedstawienie historii pobytu w Areszcie Gdańskim więźniów specjalnych (mjr SW Waldemar Kowalski, historyk, pracownik Muzeum II Wojny Światowej), odegranie „Pierwszej Brygady”.

Organizatorzy sobotnich uroczystości to: Związek Piłsudczyków Rzeczypospolitej Polskiej Okręg Gdański, wojewoda Dariusz Drelich, prezydent Gdańska Paweł Adamowicz, dyrektor Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Gdańsku prof. Mirosław Golon, dyrektor Aresztu Śledczego w Gdańsku ppłk Piotr Witkowski, dyrektor Oddziału PKP w Gdańsku Krzysztof Piekarski i komendant Komendy Miejskiej Policji w Gdańsku mł. insp. Wojciech Siwek.

Przypomnijmy, że Józef Piłsudski, członek PPS Frakcja Rewolucyjna, był rzecznikiem opcji antyrosyjskiej i współpracy w odbudowie państwa z CK Austro-Węgrami. Jednak 9 lipca 1916 r. brygadier Piłsudski złożył rezygnację z dowództwa formacjami legionowymi, wobec nieuznawania ich za wojsko polskie.

W ślad za próbami zjednania sobie Polaków 5 listopada 1916 Cesarstwo Niemieckie i CK Austro-Węgry wydały proklamację (Akt 5 listopada) po raz pierwszy deklarując utworzenie niezależnego państwa polskiego na ziemiach Imperium Rosyjskiego okupowanych przez wojska państw centralnych. Motywem była chęć pozyskania sojusznika w wojnie   z carską Rosją. Akt 5 listopada postawił kwestię niepodległości Polski na płaszczyźnie  międzynarodowej. W konsekwencji Piłsudski zaoferował generał-gubernatorowi Hansowi Hartwigowi von Beselerowi – pomysłodawcy proklamacji – swoją pomoc w organizowaniu polskiej armii u boku państw centralnych.

Piłsudski wszedł w skład Tymczasowej Rady Stanu jako referent Komisji Wojskowej i 16 stycznia 1917 podporządkował POW Radzie. Nie doszło jednak do scementowania sojuszu z państwami centralnymi, który wobec przechylenia się szali zwycięstwa na stronę Ententy (z którą relacje utrzymywał obóz endecji m.in. Roman Dmowski), działałby na niekorzyść polskich aspiracji. Brygadier doprowadził więc do tzw. kryzysu przysięgowego, zalecając żołnierzom, by nie składali przysięgi na wierność Niemcom.

Latem 1917 roku za odmowę złożenia przysięgi ponad trzy tysiące Polaków z Królestwa internowano, a ok. 3,5 tys. żołnierzy z Galicji przeniesiono do armii austro-węgierskiej i wysłano do Włoch. Do więzień trafili m.in. Walery Sławek, Wacław Jędrzejewicz i Adam Skwarczyński oraz sam Piłsudski.

ASG

 

Download PDF
Powrót Drukuj stronę