Sto lat temu Pierwsza Kompania Kadrowa wyruszyła z krakowskich Oleandrów

„Kadrówka”, czyli I Kompania Kadrowa dała początek Legionom Polskim, które walcząc w czasie I wojny światowej, wybrały militarną drogę do niepodległości w 1918 roku. Były one próbą zbudowania polskich sił zbrojnych u boku państw centralnych, głównie Austro-Węgier.  Różne były drogi do Niepodległości. Biegły przez zabiegi dyplomatyczne i pola bitew. Bywało. że strzelali do siebie Polacy w mundurach zaborczych armii. Różne też były po 1918 roku drogi ich twórców.

Legiony działały w ramach armii austro-węgierskiej i podlegały dowództwu Landwehry.Stały się zalążkiem Wojska Polskiego.

Legiony to była pierwsza polska formacja wojskowa od Powstania listopadowego. Skupiły w sobie oddziały „Strzelca” Józefa Piłsudskiego, Drużyny Strzeleckie, Polowe Drużyny „Sokoła” oraz inne organizacje paramilitarne działające przed I wojną światową na terenie Galicji (zaboru austriackiego).

Powołanie Legionów było konsekwencją wkroczenia 6 sierpnia 1914 roku na teren zaboru rosyjskiego, czyli do dawnego Królestwa Polskiego – I Kompanii Kadrowej, znajdującej się pod komendą Józefa Piłsudskiego, złożonej ze Związku Strzeleckiego i Polskich Drużyn Strzeleckich.

- Odtąd nie ma ani Strzelców, ani drużyniaków. Wszyscy, co tu jesteście zebrani, jesteście żołnierzami polskimi – mówił Piłsudski przed wymarszem I Kompanii Kadrowej z krakowskich Oleandrów.

Celem było wywołanie antyrosyjskiego powstania i tworzenie administracji polskiej na zajętych terenach. Powstanie jednak nie wybuchło. Oddziały strzeleckie spotkały się z obojętnością, a nawet niechęcią społeczeństwa polskiego.

16 sierpnia 1914 r. w Krakowie, po uprzednich rozmowach polityków galicyjskich w Wiedniu, m.in. Juliusza Leo i Leona Bilińskiego, na posiedzeniu członków Koła Polskiego w parlamencie austriackim powzięto uchwałę o utworzeniu Legionów, które będą walczyły po stronie Austro-Węgier. Polska formacja wojskowa miała być argumentem w dążeniu polityków galicyjskich do przekształcenia dualistycznej austro-węgierskiej monarchii habsburskiej w trialistyczną, austro-węgiersko-polską.

Legiony działały w ramach armii austro-węgierskiej i podlegały dowództwu Landwehry.

„Pod polską komendą, a w ścisłej łączności z naczelnym dowództwem armii austriacko-węgierskiej pójdą Legiony Polskie w bój, aby na szalę tej największej wojny rzucić także godny narodu polskiego czyn, jako warunek i zadatek lepszej dla niego doli” – głosiła uchwała.

Tego samego dnia, czyli 16 sierpnia 1914 r., powstał Naczelny Komitet Narodowy skupiający przedstawicieli partii galicyjskich. NKN miał być organizatorem i patronem Legionów. Na czele Departamentu Wojskowego NKN stanął Władysław Sikorski. 

Oddziały strzeleckie Piłsudskiego, który zdecydował o ich przyłączeniu do powstających Legionów otrzymały nazwę 1. Pułku Piechoty Legionu Polskiego.

Został on na przełomie 1914 i 1915 roku rozbudowany i przekształcony w I Brygadę. 1. Pułk toczył w 1914 roku boje m.in. pod Anielinem i Laskami i Krzywopłotami oraz najcięższy i najkrwawszy w tym roku bój pod Łowczówkiem 22-25 grudnia 1915.

29 października 1914 r. pięć batalionów późniejszej II Brygady (formowana na wiosnę 1915 roku) stoczyło ciężki bój pod Mołotkowem w Karpatach Wschodnich. Od miejsca walk brygada była nazywana „Karpacką”.

13 czerwca 1915 roku ułani II Brygady, pod dowództwem rtm. Zbigniewa Dunin-Wąsowicza, wykonali szarżę na rosyjskie okopy pod Rokitną na Bukowinie. Szarża ta przeszła do legendy polskiej kawalerii.

Wiosną 1915 zaczyna się organizować III Brygada Legionów. W połowie 1915 roku Legiony liczyły ok. 25 tysięcy żołnierzy, w tym prawie 10 tys. w jednostkach liniowych. Dowodziła nimi Komenda Legionów, na której czele stali Polacy – oficerowie armii austriackiej: gen. Karol Trzaska-Durski, następnie gen. Stanisław Puchalski (do listopada 1916 r.).

Józef Piłsudski, dowódca I Brygady był skonfliktowany z Komendą Legionów, a także Departamentem Wojskowym NKN. Uważał Legiony za argument i instrument w walce o niepodległą Polskę. Komenda Legionów i NKN opowiadały się za tzw. rozwiązaniem austro-węgierskim, którego celem miało być połączenie ziem Królestwa Polskiego z Austro-Węgrami i stworzenie trzeciego, polskiego członu monarchii habsburskiej. Piłsudski, widząc, że ani Austro-Węgry, ani też Niemcy nie zamierzają czynić żadnych koncesji, które przybliżałyby niepodległość Polski,

Później przeformowano je w trzy brygady:

I Brygada (od 19 grudnia 1914) – dowódca Józef Piłsudski (do 27 września 1916), następnie Kazimierz Sosnkowski (do października 1916), Marian Żegota-Januszajtis (do 30 lipca 1917),
II Brygada (od 8 maja 1915) – dowódca Ferdynand Küttner (do 14 lipca 1916), później Józef Haller (do 19 lutego 1918),
III Brygada (od 8 maja 1915) – dowódca Wiktor Grzesicki (do 14 lipca 1916), później Stanisław Szeptycki (do 14 listopada 1916), Zygmunt Zieliński (do 25 kwietnia 1917), Bolesław Roja (do 30 lipca 1917).

5 listopada 1916 roku aktem cesarzy niemieckiego i austro-węgierskiego zostało utworzone Królestwo Polskie.

2 lipca 1917 roku, nie godząc się na tekst przysięgi, w której była mowa o braterstwie z armią austro-węgierską i niemiecką, Józef Piłsudski, stojący na czele Komisji Wojskowej Tymczasowej Rady Stanu podał się do dymisji. Został aresztowany przez Niemców 22 lipca.

W lipcu 1917 roku złożenia przysięgi odmówiła większość żołnierzy Legionów. Ci, którzy byli mieszkańcami Królestwa Polskiego, zostali internowani w obozach w Beniaminowie (oficerowie) i Szczypiornie (podoficerowie, szeregowcy). Część legionistów – obywateli Austro-Węgier, solidaryzująca się z odmawiającymi przysięgi, została wcielona do wojska austriackiego, natomiast oficerowie i żołnierze z II Brygady, którzy postanowili trwać w szeregach, weszli w skład reaktywowanego Polskiego Korpusu Posiłkowego, będącego w dyspozycji austriackiej Naczelnej Komendy.

ASG

Download PDF
Powrót Drukuj stronę