Śmierć studenta i narodziny Studenckich Komitetów Solidarności

7 maja 1977 roku został zamordowany Stanisław Pyjas, student filologii polskiej i filozofii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jego śmierć wstrząsnęła środowiskiem akademickim Krakowa.   Pyjas podpadł władzy gdyż czynnie włączył się w organizowanie protestów przeciwko represjom wobec robotników Radomia i Ursusa.

Wiosną 1976 roku zainteresowała się nim bezpieka. 6 maja 1977 roku jego przyjaciele zobaczyli go po raz ostatni.

Student zmarł najprawdopodobniej wskutek pobicia przez boksera na zlecenie funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa. Stało się to w trakcie Juwenaliów.  Zwłoki młodego człowieka odnaleziono na posadzce klatki schodowej kamienicy przy ulicy Szewskiej 7. W prasie nie można było zamieścić nekrologów a ówczesne  władze utrzymywały, że jego śmierć nastąpiła wskutek upadku ze schodów.

Śmierć Pyjasa wywołała masowe demonstracje studentów w Krakowie tzw. „Czarny Marsz”, podczas którego przyjęto deklarację zawiązującą Studencki Komitet Solidarności. W 1991 roku śledztwo wznowiono, a za najbardziej prawdopodobny wątek uznano pobicie studenta, na polecenie SB, przez byłego boksera Mariana Węclewicza, który wkrótce po śmierci Pyjasa zginął. Oficer SB, który prawdopodobnie zlecał to zadanie zmarł na zawal serca, natomiast w lipcu 1977 roku w Zalewie Solińskim znaleziono zwłoki innego studenta Stanisława Pietraszki, który jako ostatni widział Pyjasa żywego.

Pyjasa Wiadomość o zabiciu studenta szybko rozeszła się po Krakowie.

15 maja 1977 roku w kościele ojców dominikanów w Krakowie kilka tysięcy studentów i mieszkańców Krakowa zebrało się na mszy św. w intencji Stanisława Studenci i wszyscy, którzy przeciwstawiali się ówczesnej rzeczywistości, doświadczyli wtedy, iż ceną za bycie wolnym człowiekiem w PRL może być życie.

– Stanisław Pyjas walczył o sprawiedliwość, o prawo, o prawdę, o wolność. Przyszliście tutaj, aby wokół ołtarza utworzyć mur z kamieni. Jesteście murem obronnym z żywych kamieni – mówił do nich ojciec Joachim Badeni.

Przyjaciele studenta przygotowali „Oświadczenie o powołaniu Studenckiego Komitetu Solidarności”. Odczytali je 15 maja 1977 r. wieczorem po   żałobnej manifestacji – największym wystąpieniu społeczności akademickiej Krakowa od Marca’68.

Deklarację SKS-u podpisali (jawnie) Andrzej Balcerek, Wiesław Bek, Liliana Batko, Bronisław Wildstein, Józef Ruszar, Joanna Barczyk, Małgorzata Gątkiewicz, Bogusław Sonik, Elżbieta Majewska oraz Lesław Maleszka (TW SB „Ketman”, „Return”).

Kilka miesięcy później Studenckie Komitety Solidarności powstały w Warszawie, Wrocławiu, Gdańsku, Poznaniu, Szczecinie.

Członkowie SKS-ów występowali w obronie aresztowanych członków KOR, organizowali akcję zbierania podpisów w sprawie aktorów Teatru Ósmego Dnia z Poznania, wyjeżdżali na Śląsk, aby kolportować ulotki i uczestniczyć w procesie Kazimierza Świtonia,  represjonowanego za założenie Komitetu Wolnych Związków Zawodowych, brali udział w głodówce w obronie Mirosława Chojeckiego, założyciela   niezależnego wydawnictwa NOWa, rozpoczęli walkę z  przepisami ograniczającymi w Bibliotece Jagiellońskiej dostęp do publikacji, uznanych za „wydawnictwa wrogie ideologicznie lub politycznie”, protestowali   przeciwko kryterium oceny pracowników naukowych według „postawy przyjętej w kampanii ideowo-wychowawczej”.

Założyciele SKS-u z  nie przypuszczali, że umieszczona w nazwie „Solidarność” trzy lata później stanie się na świecie bardzo znanym polskim słowem. W następnych miesiącach ludzie SKS-ów współtworzyli Niezależne Zrzeszenie Studentów i NSZZ „Solidarność”.

ASG

 

Download PDF
Powrót Drukuj stronę