Józef Franczak: ostatni partyzant

Ostatni partyzant polskiego podziemia niepodległościowego Józef Franczak ps. „Lalek”, „Laluś” poległ z bronią w ręku 21 października 1963 roku. Wierny złożonej przysiędze padł od kul jednostki likwidacyjnej ZOMO na Lubelszczyźnie, we wsi, w której przez dwie dekady znajdował wsparcie u miejscowej ludności. Wydał go krewny narzeczonej „Lalusia”. Otrzymał za to 5 tys. złotych. 

jozef_franczak2

Józef Franczak jako kapral żandarmerii w Równem / Wikimedia Commons

 

Od 1949 roku, kiedy w potyczce z funkcjonariuszami UBP kapitan „Uskok” wysadził się granatem, „Lalek” zaczął ukrywać się w pojedynkę. Dołączał na krótko do oddziału dowodzonego przez   „Wiktora”, uczestnicząc w kilku akcjach bojowych – m.in.w likwidacjach milicjantów.

Józef Franczak urodził się 17 marca 1918 r. w Kozicach Górnych. Po ukończeniu Szkoły Podoficerskiej w Centrum Wyszkolenia Żandarmerii w Grudziądzu przydzielony został do plutonu żandarmerii w Równem na Wołyniu. Tam też zastała go wojna.

Po ataku ZSRS na Polskę 17 września 1939 roku Franczak został aresztowany przez sowietów. Zdołał uciec z niewoli. W 1940 wstąpił do ZWZ. Uczestniczył w aktach dywersji. Jako żołnierz AK i podziemia niepodległościowego od lipca 1944 roku „Lalek” brał udział w wielu akcjach na milicjantów i żołnierzy z formacji bezpieczeństwa (KBW). Kilka razy był ranny.

jozef_franczak_pomnik

Pomnik sierżanta Józefa Franczaka ps. „Lalek”, Piaski, (2008), odsłonięty 11 maja 2007 / Wikimedia Commons

 

W czerwcu 1946 r. wraz z kilkoma osobami został aresztowany przez funkcjonariuszy UB, lecz zdołał uciec w czasie transportu do więzienia.

W 1947 roku Franczak dołączył do oddziału żołnierzy podziemia niepodległościowego, dowodzonego przez kpt. Zdzisława Brońskiego ps. „Uskok”.

Nie ujawnił się w czasie amnestii w kwietniu 1956 r. Skazany na banicję, wyjęty spod prawa przez ówczesne władze, aż do 21 października 1963 roku ukrywał się, będąc jedną z najbardziej poszukiwanych w kraju osób.

Rozpracowanie Franczaka rozpoczęto 16 listopada 1951 r. w ramach operacji o kryptonimie „Pożar”. Wykorzystano przy tym ulokowanych w jego otoczeniu 27 tajnych współpracowników UB. Obława trwała 12 lat. Ostatecznie Franczak został zadenuncjowany przez Stanisława Mazura.  Ostatni „żołnierz wyklęty” – Józef Franczak ps. „Lalek” zginął w obławie w Majdanie Kozic Górnych na Lubelszczyźnie 21 października 1963 roku. Trafiony kilka razy w klatkę piersiową. Jego głowę, odciętą, przeznaczono do ćwiczeń studentom medycyny.

Józef Franczak był najdłużej działającym antykomunistycznym partyzantem działającym na terenie pojałtańskiej Polski. W tzw. bloku wschodnim ostatni żołnierz formacji Leśnych Braci, działających na terenie Estonii, będącej wówczas republiką ZSRR  August Sabbe poległ dopiero 28 września 1978 r. w zasadzce KGB.

17 marca 2008 r. prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Lech Kaczyński nadał pośmiertnie Józefowi Franczakowi ps. „Lalek” Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski. Syn Józefa Franczaka był gościem X Festiwalu Niepokorni Niezłomni Wykleci w październiku br. w Gdyni.

ASG

Download PDF
Powrót Drukuj stronę