Ostatni partyzant

Ostatni partyzant polskiego podziemia niepodległościowego Józef Franczak ps. Lalek poległ 21 października 1963 roku. Wierny złożonej przysiędze padł od kul ZOMO na Lubelszczyźnie, we wsi, w której przez dwie dekady znajdował wsparcie.

Józef Franczak urodził się 17 marca 1918 w Kozicach Górnych. Po ukończeniu Szkoły Podoficerskiej w Centrum Wyszkolenia Żandarmerii w Grudziądzu przydzielony został do plutonu żandarmerii w Równem na Wołyniu. Tam też zastała go wojna.

Po ataku ZSRS na Polskę 17 września 1939 roku Franczak został aresztowany przez sowietów. Zdołał uciec z niewoli. W 1940 wstąpił do ZWZ. Jako żołnierz AK i podziemia niepodległościowego od lipca 1944 roku Lalek brał udział w wielu akcjach na milicjantów i żołnierzy z formacji bezpieczeństwa (KBW). Kilka razy był ranny.

W czerwcu 1946 r. wraz z kilkoma osobami został aresztowany przez funkcjonariuszy UB, lecz zdołał uciec w czasie transportu do więzienia.

W 1947 roku Franczak dołączył do oddziału żołnierzy podziemia niepodległościowego, dowodzonego przez kpt. Zdzisława Brońskiego ps. „Uskok”.

Nie ujawnił się w czasie amnestii w kwietniu 1956 r. Skazany na banicję, wyjęty spod prawa przez ówczesne władze, aż do 21 października 1963 roku ukrywał się, będąc jedną z najbardziej poszukiwanych w kraju osób.

Rozpracowanie Franczaka rozpoczęto 16 listopada 1951 r. w ramach operacji o kryptonimie „Pożar”. Wykorzystano przy tym ulokowanych w jego otoczeniu 27 tajnych współpracowników UB. Obława trwała 12 lat. Ostatecznie Franczak został zadenuncjowany przez Stanisława Mazura, krewnego swojej żony, który był tajnym współpracownikiem SB. Ostatni „żołnierz wyklęty” – Józef Franczak ps. „Lalek” zginął w obławie w Majdanie Kozic Górnych na Lubelszczyźnie 21 października 1963 roku.

Józef Franczak  był najdłużej działającym antykomunistycznym partyzantem działającym na terenie pojałtańskiej Polski. W tzw. bloku wschodnim ostatni żołnierz formacji Leśnych Braci, działających na terenie Estonii, będącej wówczas republiką ZSRR  August Sabbe poległ dopiero 28 września 1978 r. w zasadzce KGB.

17 marca 2008 r. prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Lech Kaczyński nadał pośmiertnie Józefowi Franczakowi ps. „Lalek” Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski.

 

Download PDF
Powrót Drukuj stronę