Józef Franczak. Ostatni partyzant

Ostatni partyzant polskiego podziemia niepodległościowego Józef Franczak ps. „Lalek”, „Laluś” poległ z bronią w ręku 21 października 1963 roku. Wierny złożonej przysiędze padł od kul jednostki likwidacyjnej ZOMO na Lubelszczyźnie, we wsi, w której przez dwie dekady znajdował wsparcie u miejscowej ludności. Wydał go krewny narzeczonej „Lalusia”. Otrzymał za to 5 tys. złotych. 

jozef_franczak2

Józef Franczak jako kapral żandarmerii w Równem / Wikimedia Commons

 

Od 1949 roku, kiedy w potyczce z funkcjonariuszami UBP kapitan Zdzisław Broński „Uskok” wysadził się granatem, „Lalek” zaczął ukrywać się samodzielnie. Dołączał na krótko do oddziału dowodzonego przez „Wiktora”, uczestnicząc w kilku akcjach bojowych.

Józef Franczak urodził się 17 marca 1918 r. w Kozicach Górnych. Po ukończeniu Szkoły Podoficerskiej w Centrum Wyszkolenia Żandarmerii w Grudziądzu przydzielony został do plutonu żandarmerii w Równem na Wołyniu. Tam też zastała go wojna.

Po ataku ZSRS na Polskę 17 września 1939 roku Franczak został pojmany przez sowietów. Zdołał uciec z niewoli. W 1940 r. wstąpił do ZWZ/AK. Uczestniczył w aktach dywersji przeciwko okupantowi niemieckiemu.

Od lipca 1944 roku „Lalek” brał udział w akcjach na funkcjonariuszy UB i żołnierzy formacji bezpieczeństwa (KBW). Był ranny.

jozef_franczak_pomnik

Pomnik sierżanta Józefa Franczaka ps. „Lalek”, Piaski, (2008), odsłonięty 11 maja 2007 / Wikimedia Commons

W czerwcu 1946 r. wraz z kilkoma osobami został aresztowany przez funkcjonariuszy UB, lecz zdołał uciec w czasie transportu do więzienia.

W 1947 r. Franczak dołączył do oddziału, dowodzonego przez kpt. Zdzisława Brońskiego ps. „Uskok”.

Nie ujawnił się w czasie amnestii w kwietniu 1956 r. Skazany na banicję, wyjęty spod prawa przez ówczesne władze, aż do 21 października 1963 roku ukrywał się, będąc jedną z najbardziej poszukiwanych osób w kraju.

Rozpracowanie Franczaka rozpoczęło UB 16 listopada 1951 r. w ramach operacji o kryptonimie „Pożar”. Wykorzystano ulokowanych w jego otoczeniu tajnych współpracowników UB. Ten jednak miał oparcie wśród ludności. Obława trwała 12 lat. Ostatecznie Franczak został zadenuncjowany przez Stanisława Mazura.

Ostatni „żołnierz wyklęty” – Józef Franczak ps. „Lalek” zginął w obławie w Majdanie Kozic Górnych na Lubelszczyźnie 21 października 1963 roku. Trafiony kilka razy w klatkę piersiową. Jego odciętą głowę przeznaczono do ćwiczeń studentom medycyny.

Józef Franczak był najdłużej działającym antykomunistycznym partyzantem działającym na terenie w granicach pojałtańskiej Polski. W tzw. bloku wschodnim ostatni żołnierz formacji Leśnych Braci, działających na terenie Estonii, będącej wówczas republiką ZSRS, August Sabbe został zastrzelony 28 września 1978 r. w zasadzce KGB.

17 marca 2008 r. prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Lech Kaczyński nadał pośmiertnie Józefowi Franczakowi ps. „Lalek” Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski.

Syn Józefa Franczaka był gościem X Festiwalu Niepokorni Niezłomni Wykleci w październiku ub.r. w Gdyni.

Na motywach losów Józefa Franczaka oparty jest film fabularny pt. „Wyklęty”.

ASG

Download PDF
Powrót Drukuj stronę