O zasiłku macierzyńskim

Zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonej, która w okresie ubezpieczenia chorobowego albo w okresie urlopu wychowawczego urodziła dziecko lub jeśli przyjęła dziecko na wychowanie (w trybie art. 183 kodeksu pracy).

Prawo do zasiłku macierzyńskiego przysługuje bez okresu wyczekiwania. W orzecznictwie przyjmuje się, że nawet krótki okres pracy kobiety w ciąży może ją uprawniać do zasiłku chorobowego, a następnie macierzyńskiego; w sporze z ZUS musi jednak wykazać, że praca nie była pozorna.

Zasiłek macierzyński przysługuje przez okres ustalony przepisami kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego oraz okres urlopu rodzicielskiego.

Wysokość zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu macierzyńskiego i dodatkowego urlopu macierzyńskiego (za okres do 26 tygodni przy urodzeniu jednego dziecka) wynosi 100 proc. podstawy wymiaru zasiłku. Natomiast zasiłek macierzyński za okres urlopu rodzicielskiego (także do 26 tygodni) będzie wynosił co do zasady 60 proc. podstawy wymiaru zasiłku.

 

Zasiłek macierzyński po ustaniu ubezpieczenia

Zasiłek macierzyński przysługuje również w razie urodzenia dziecka po ustaniu ubezpieczenia chorobowego. Dotyczy to dwóch przypadków:

  1. gdy pracownica w okresie ciąży została zwolniona z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy
  2. gdy pracownica w okresie ciąży została zwolniona z naruszeniem przepisów prawa, stwierdzonym prawomocnym orzeczeniem sądu.

Zasiłek macierzyński przysługuje także po ustaniu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli z pracownicą do dnia porodu pracodawca przedłużył umowę o pracę, którą zawarto na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy, jeżeli umowa ta uległaby rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży. Zgodnie z art. 177 § 3 kodeksu pracy umowa o pracę zawarta na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy albo na okres próbny przekraczający jeden miesiąc, która uległaby rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży, ulega przedłużeniu do dnia porodu. Jeśli zatem pracownica jeszcze przed porodem złoży wniosek o udzielenie jej dodatkowego urlopu macierzyńskiego oraz urlopu rodzicielskiego (o urlop macierzyński nie ma potrzeby składania wniosku – przysługuje od dnia porodu), otrzyma zasiłek macierzyński za cały zawnioskowany okres.

 

Prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego w przypadku ustania ubezpieczenia w czasie tych urlopów

Dotyczy to sytuacji, gdy w trakcie trwania tych urlopów umowa o pracę ulegnie rozwiązaniu (np. umowa o pracę na czas określony z upływem czasu, na który była zawarta).

Ustanie zatrudnienia w okresie, w którym może przysługiwać pracownicy dodatkowy urlop macierzyński, dodatkowy urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego albo urlop rodzicielski, nie pozbawia pracownicy możliwości złożenia wniosku o udzielenie jej wspomnianych urlopów w pełnym wymiarze – w trybie określonym w art. 1791 kodeksu pracy, który to przepis stanowi, iż nie później niż w ciągu 14 dni po porodzie pracownica może złożyć pisemny wniosek o udzielenie jej, bezpośrednio po urlopie macierzyńskim, dodatkowego urlopu macierzyńskiego w pełnym wymiarze wynikającym z art. 1821 § 1, a bezpośrednio po takim urlopie – urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze wynikającym z art. 1821a § 1, a pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownicy. W praktyce oznacza to, że powyższy wniosek pracownica może złożyć u pracodawcy jeszcze przed porodem. Również później pracodawca jest obowiązany uwzględnić pisemny wniosek pracownicy złożony w terminie nie krótszym niż 14 dni przed rozpoczęciem korzystania z każdego z wymienionych urlopów, jeśli ubezpieczona zdecyduje się skorzystać z dodatkowego urlopu macierzyńskiego lub urlopu rodzicielskiego, a umowa o pracę nie uległa jeszcze rozwiązaniu.

Pracodawca na podstawie takiego wniosku udziela urlopu wyłącznie na okres do ostatniego dnia zatrudnienia (pracodawca nie ma obowiązku przedłużenia umowy do dnia zakończenia wnioskowanego urlopu), ale nie oznacza to, że po zakończeniu umowy pracownica będzie pozbawiona świadczeń z ubezpieczenia społecznego.

Wniosek pracownicy o udzielenie za cały okres związany z urodzeniem dziecka urlopu macierzyńskiego skutkuje przyznaniem zasiłku macierzyńskiego w wysokości 80 proc. podstawy wymiaru za cały okres ustalony przepisami kodeksu pracy jako okres tych urlopów, bez względu na to, czy cały okres tych urlopów przypadać będzie w okresie ubezpieczenia, czy też okres ten częściowo będzie przypadać w czasie ubezpieczenia, a częściowo po jego ustaniu.

Przykład

Pracownica, z którą umowa o pracę została zawarta na czas określony do 31 marca 2014 r., w dniu 20 czerwca 2013 r. urodziła dziecko i 25 czerwca 2013 r. wystąpiła o udzielenie jej urlopu macierzyńskiego, a następnie dodatkowego urlopu macierzyńskiego w wymiarze 6 tygodni oraz urlopu rodzicielskiego w wymiarze 26 tygodni. Pracownica ma prawo do zasiłku macierzyńskiego w wysokości 80 proc. podstawy wymiaru:

  • od 20 czerwca do 6 listopada 2013 r. – za okres urlopu macierzyńskiego
    – od 7 listopada do 18 grudnia 2013 r. – za okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego
  • od 18 grudnia 2013 r. do 31 marca 2014 r. (103 dni) – za okres urlopu rodzicielskiego przypadającego w czasie zatrudnienia
  • od 1 kwietnia do 18 czerwca 2014 r. (79 dni) – za okres odpowiadający pozostałej części urlopu rodzicielskiego przypadający po ustaniu zatrudnienia.

W celu wypłaty zasiłku macierzyńskiego za okres od dnia następnego po ustaniu zatrudnienia pracodawca powinien przekazać do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, oprócz zaświadczenia płatnika składek na druku ZUS Z-3 oraz skróconego odpisu aktu urodzenia dziecka albo jego kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem, dodatkowo poświadczoną za zgodność z oryginałem kopię wniosku o udzielenie odpowiednich urlopów oraz informację o wysokości wypłacanego przez płatnika składek zasiłku macierzyńskiego.

Stan prawny na 17.10.2013 r.

Maria Szwajkiewicz

Download PDF
Powrót Drukuj stronę