Niezależne Zrzeszenie Studentów: młodszy brat Solidarności

Na fali robotniczych strajków wzmocnił się też niezależny ruch studencki, zapoczątkowany w 1977 r. przez Studencki Komitet Solidarności, powołanym w Krakowie po tragicznej śmierci studenta Stanisława Pyjasa, znalezionego przed Juwenaliami 1977 r. na posadzce jednej ze staromiejskich kamienic. NZS w Gdańsku zaczął tworzyć się we wrześniu 1980 roku.

Już 2 września 1980 r., mimo semestralnej przerwy, studenci Uniwersytetu Gdańskiego powołali Tymczasowy Komitet Założycielski Niezależnego Zrzeszenia Studentów. 17 września na UG spotykali się delegaci z Politechniki Gdańskiej, Wyższej Szkoły Morskiej w Gdyni, Akademii Medycznej oraz Uniwersytetu Gdańskiego, aby ustalić plan działania na forum ogólnokrajowym. 18 i 19 września na Politechnice Warszawskiej spotkali się przedstawiciele 60 grup założycielskich niezależnego ruchu studenckiego. Rosła konkurencja dla SZSP.

Szczególnie Aktywnie działał NZS na Uniwersytecie i Akademii Medycznej.  W kwietniu 1981 r. odbył się I Krajowy Zjazd NZS, zarejestrowanego oficjalnie dwa miesiące wcześniej. NZS był od początku szczególnie zwalczaną organizacją. I nader aktywną. Do historii przeszły strajk łódzki z jesieni 1980 i radomski z 1981 r.

Głównym zadaniem NZS-u było przestrzeganie swobód politycznych i obywatelskich, wolność nauki, a także poszanowanie tradycji niepodległościowych. Władze PRL dopiero po najdłuższym w Europie studenckim strajku okupacyjnym w Łodzi zgodziły się na rejestrację Zrzeszenia, która nastąpiła 17 lutego 1981 roku.

NZS, jako pierwsza organizacja, została zdelegalizowana po wprowadzeniu stanu wojennego. Wojskowe władze WRON zarzuciły NZS naruszenie Konstytucji PRL, działanie na szkodę państwa, szkalowanie ustroju socjalistycznego, druk i kolportaż wydawnictw o treści antysocjalistycznej i antyradzieckiej.

Od 1986 r. NZS zaczął się tajnie aktywizować w samorządach uczelnianych, kołach naukowych, w ramach duszpasterstwa akademickiego. Studenci chcieli mieć też swój Sierpień. W marcu 1988 r. studenci KUL i UMCS zorganizowali wiec pod pomnikiem Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Studenci uczelni warszawskich wiecowali pod pomnikiem Adama Mickiewicza – tak jak w 1968 r. Gdański NZS urządzał już całkiem jawne spotkania, wiece i happeningi bacznie obserwowane przez SB.

Gdy w 1988 r. wiosną zaczął się protest młodego pokolenia robotników – w Nowej Hucie, w porcie i w Stoczni Gdańskiej, w Katowicach ze wsparciem pośpieszyli studenci od Gdańska przez Kraków i Lublin, po Śląsk. Reaktywacja Niezależnego Zrzeszenia Studentów, działającego przez czas stanu wojennego i po nim w podziemiu ujawniła się strajkiem studenckim m.in. na Uniwersytecie Gdańskim i Politechnice Gdańskiej. NZS ponownie zalegalizowano 22 września 1989 roku.
Dziś pokolenie NZS-u też jest aktywne w życiu publicznym.

Artur S. Górski

Download PDF
Powrót Drukuj stronę