Nie żyje prof. Karol Modzelewski. Odszedł człowiek wybitny, opozycjonista z czasów PRL

W niedzielę 28 kwietnia br. zmarł prof. Karol Modzelewski, współtwórca koncepcji jednej „Solidarności” jako ogólnopolskiego związku zawodowego i autor idei nazwy Związku „Solidarność”, ojciec duchowy opozycji anty PRL-owskiej, znakomity mediewista, w 1981 roku internowany w Strzebielinku.

Po profesorze Chrzanowskim (zm. 2012), mecenasie Olszewskim (zm. 2019), odchodzi kolejny bohater, niekłamana Legenda (jakże często dziś termin ten jest nadużywany do tego stopnia, że ociera się o groteskę, ale nie w przypadku Modzelewskiego).

To m.in. za jego sprawą w 1980 roku postanowiono, że Związek nasz będzie stosował Statut, autorstwa prof. Wiesława Chrzanowskiego (przy współpracy mec. Jana Olszewskiego), z jego nazwą autorstwa Karola Modzelewskiego. A stało się to nawet wbrew części MKZ w tym i Lecha Wałęsy. Był też rzecznikiem prasowym NSZZ „S”. Nie było bowiem wcale oczywistą jednocząca, ogólnopolska struktura.

Karol Modzelewski w 1956 roku był na Żeraniu i w FSO spierał robotników szykujących się do walki z sowieckimi czołgami (do interwencji w Polsce wówczas na szczęście dnie doszło). Był jednym z bohaterów Marca 68. Jednak marcowy ferment z 1968 roku miał źródło trzy lata wcześniej w tzw. „Liście do członków Partii”.

Otóż 27 listopada 1964 roku Karol Modzelewski i Jacek Kuroń skrytykowali w tekście o charakterze analityczno-programowym PZPR, ale z pozycji lewicowej, czyli trockistowskiej. Po owym liście zostali, decyzją Komitetu Uczelnianego PZPR przy UW, wykluczeni z szeregów partii, a Karol Modzelewski został decyzją Komitetu Uczelnianego ZMS usunięty też z organizacji młodzieżowej.

Marzec’68 stał się mitem założycielskim dla środowiska opozycji demokratycznej wobec systemu PRL, wywodzącej się z rewizjonizmu marksistowskiego, jak Jacek Kuroń, Karol Modzelewski, Adam Michnik czy Seweryn Blumsztajn.

Tocząca się wówczas rozgrywka w aparacie władzy, echo 1956 roku i ówczesnego konfliktu frakcji „Puławy” – „Natolin”, która starała się ów bunt politycznie zagospodarować, dla setek studentów zakończyły się życiowym dramatem – relegowaniem ze studiów, wcieleniem do wojska, represjami i koniecznością emigracji. Dla Modzelewskiego zaś wyrokiem trzech i pół roku więzienia. Na wolność wyszedł w 1971 r. W czasie gierkowskiej odwilży podjął pracę w Polskiej Akademii Nauk we Wrocławiu. Tam też uzyskał stopień doktora.

W latach 70 był pod lupą SB, wielokrotnie zatrzymywany. Za kraty trafił znów, tym razem w Strzebielinku, 13 grudnia 1981 roku.

W 1982 r. postawiono mu zarzuty próby obalenia ustroju państwa. Modzelewski wyszedł z więzienia na mocy amnestii 22 lipca 1984 roku. Łącznie w PRL odsiedział blisko 8 lat w więzieniach i w internowaniu.

Nim nastał stan wojenny i fala represji to się stało m.in. dzięki niemu po raz pierwszy w historii bloku wschodniego, powstał  związek zawodowy, który był niezależny od rządzącej partii komunistycznej.

17 września 1980 r. powstał NSZZ „Solidarność” w kształcie który znamy, jako jeden ogólnopolski niezależny związek zawodowy.   

13 września 1980 r. Prezydium MKZ NSZZ w Gdańsku postanowił o podjęciu prac nad statutem związku. W kraju istniało już 16 regionalnych organizacji związkowych. Niezależny ruch związkowy objął wówczas już 3,5 tys. zakładów i 3 mln pracowników.

17 września 1980 r. podczas zjazdu przedstawicieli wszystkich regionalnych MKZ-ów zdecydowano o powołaniu jednej organizacji związkowej obejmującej cały kraj i program do I Kongresu NSZZ. Przeważyło wystąpienie delegata z Wrocławia, tj. Karola Modzelewskiego.

Modzelewski urodził się w 1937 r. w Moskwie jako Cyryl Budniewicz w rodzinie polskich działaczy komunistycznych. Jego ojciec został wnet aresztowany i skazany na wieloletnie zesłanie do GUŁagu. Karol przyjął potem nazwisko swojego ojczyma – Zygmunta Modzelewskiego, ministra spraw zagranicznych na przełomie lat 40. i 50.

Karol Modzelewski był też profesorem nauk humanistycznych. Jako historyk specjalizował się w średniowieczu.  W 1989 r.  uzyskał mandat senatora. Był członkiem Polskiej Akademii Nauk, kawalerem Orderu Orła Białego i laureatem literackiej nagrody Nike.

W wyborach 4 czerwca 1989 r. został wybrany senatorem z województwa wrocławskiego z ramienia opozycyjnego Komitetu Obywatelskiego. Pod koniec 1989 roku wygłosił w Senacie mowę piętnującą plan dr. Leszka Balcerowicza (wykładowcy SGPiS).

W późniejszych latach tworzył ugrupowania Solidarność Pracy i Unię Pracy.

W 1990 r. Modzelewski otrzymał tytuł naukowy profesora i wykładał historię na Uniwersytecie Wrocławskim.

ASG

 

Download PDF
Powrót Drukuj stronę