Krzyż Wolności i Solidarności – bohaterom naszej drogi do niepodległości

Krzyż Wolności i Solidarności jest formą podziękowania ludziom „Solidarności”, szczególnie tym zapomnianym, z drugiego, trzeciego szeregu, jest godny poparcia.

We wtorek 16 grudnia br. w południe w Sali BHP Stoczni Gdańskiej w sposób uroczysty odznaczenia dawnym działaczom związkowym i osobom wspierającym, w imieniu Bronisława Komorowskiego, prezydenta RP wręczył prezes Instytutu Pamięci Narodowej dr. Łukasz Kamiński. Osobom zasłużonym na rzecz przemian demokratycznych w Polsce wręczono Krzyże Oficerskie i Kawalerskie Orderu Odrodzenia Polski, Krzyże Wolności i Solidarności oraz Złote Krzyże Zasługi.

Zdjęcia: Wojciech Milewski

BHP1bhp2

 

Jak przypomniał dr Łukasz Kamiński Krzyż Wolności i Solidarności to państwowe odznaczenie cywilne, nadawane działaczom opozycji wobec dyktatury komunistycznej w PRL. Jest wzorowany na Krzyżu Niepodległości, szczególnym, drugim po orderze Virtuti Militari najwyższym odznaczeniu wojskowym z okresu międzywojennego, ustanowionym w 1930 roku.

Jest w nim też nawiązanie do Krzyża Armii Krajowej, ustanowionego 1 sierpnia 1966 roku przez generała Tadeusza Bora-Komorowskiego. Krzyż AK nigdy nie został zaakceptowany przez władze PRL.

–Symbolika Krzyża pokazuje polską historię to co w niej piękne i zwycięskie i to, co było dramatyczne. To odznaczenia wyjątkowe przyznane za umiejętność dokonania właściwego wyboru za odwagę, która kosztowała wiele, za wartości, którymi kierowaliście się przed 1989 rokiem. Trzeba o tym przypominać młodemu pokoleniu – mówił prezes IPN, gratulując odznaczonym i zachęcając młodzież do szukania inspiracji w ich życiorysach.

– Drodzy przyjaciele, znamienny to dzień i wspaniała chwila. W 44 rocznicę zbrodni władzy komunistycznej na robotnikach Wybrzeża wasza obecność w Sali BHP, w której rodziła się „Solidarność”, jest dla nas zaszczytem. W imieniu „Solidarności” dziękuję wam za ofiarność. Poprzez ten Krzyż Ojczyzna dziękuje wam teraz za to, czego dokonaliście. Czy wtedy, gdy Adam Gotner padł trafiony sześcioma kulami, gdy szedł do pracy, czy w latach 70-tych kiedy angażowaliście się w Wolne Związki Zawodowe, czy uczestnicząc w strajkach 1980 roku i w 1988, podnosząc sztandar „Solidarności”. Ile trzeb było odwagi, ile determinacji. To odznaczenie jest dla was, w większości nie z pierwszych stron gazet. Bez was nie byłoby 1980 i 1989 roku, i wolnej demokratycznej Ojczyzny  – mówił Krzysztof Dośla, który wraz z Jerzym Jaworskiego, wiceprzewodniczącym KK NSZZ „S” reprezentował nasz Związek na uroczystości.

Jaka była historia odznaczenia? 5 marca 2010 roku do laski marszałkowskiej wpłynął poselski projekt ustawy o ustanowieniu Krzyża Wolności i Solidarności, przygotowany przez Krakowski Komitet Krzyża Solidarności..  10 kwietnia 2010 r. w katastrofie polskiego samolotu Tu-154M w Smoleńsku zginęło 5 z 31 posłów wnoszących projekt ustawy do Sejmu (Grażyna Gęsicka, Przemysław Gosiewski, Maciej Płażyński, Krzysztof Putra i Zbigniew Wassermann) oraz kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Janusz Krupski i prezes Instytutu Pamięci Narodowej Janusz Kurtyka.  

Krzyż Wolności i Solidarności jest nagrodą dla działaczy opozycji wobec dyktatury komunistycznej, którzy w okresie od 1 stycznia 1956 r. do 4 czerwca 1989 r. (z wyłączeniem okresu od 31 sierpnia 1980 r. do 12 grudnia 1981 r.), na terytorium Polski co najmniej przez 12 miesięcy byli aktywnymi członkami nielegalnych organizacji, które stawiały sobie za cel odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie praw człowieka w PRL, lub prowadzili zagrożoną odpowiedzialnością karną lub represjami działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania praw człowieka w PRL. Krzyż Wolności i Solidarności nadaje się również osobom, które w okresie od 1 stycznia 1956 r. do 4 czerwca 1989 r. na terytorium Polski ze względu na prowadzoną działalność mającą na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie praw człowieka w PRL lub też ze względu na świadome uczestnictwo w działaniach i manifestacjach mających taki cel zostały zabite, doznały ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, zostały wydalone z wyższej uczelni lub szkoły.

Krzyżem Wolności i Solidarności zostali odznaczeni:

Stanisław Adam Gotner, pracownik Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni. W trakcie Grudnia ’70 ciężko ranny (sześć postrzałów). Od września 1980 r. członek Społecznego Komitetu Budowy Pomnika Ofiar Grudnia 1970 r. w Gdyni; Jan Bachorski, w czasie strajków w sierpniu 1980 r. był członkiem Komitetu Strajkowego w Zakładzie Energetycznym w Elblągu, Jacek Tomasz Balk, będąc uczniem po wprowadzeniu stanu wojennego gromadził i rozlepiał komunikaty wydawane przez Ogólnopolski Komitet Oporu NSZZ „Solidarność”, Jerzy Ryszard Biały, 17 grudnia 1981 r. zatrzymany w Gdyni, aresztowany i osadzony w Areszcie Śledczym w Gdańsku za to, że w dniu 14 grudnia na terenie Wojskowych Zakładów Budowlanych w Gdyni „miał wobec zatrudnionych tam żołnierzy oceniać wprowadzenie stanu wojennego jako bezprawne i bezpodstawne”, Stanisław Bobrowski, kierownikiem drukarni Zarządu Regionu NSZZ „Solidarność” w Gdańsku. Po ogłoszeniu stanu wojennego ukrył część urządzeń poligraficznych z siedziby ZR NSZZ „Solidarność” i zorganizował drukarnię, aresztowany i skazany na karę 4 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności, Marian Bogdanowicz, po wprowadzeniu stanu wojennego brał udział w strajku na terenie Stoczni Północnej. W maju 1983 r. został pobity  przez ZOMO. Zbierał fundusze w ramach Kasy Wzajemnej Pomocy, ks. Jan Borkowski,  jako wikary kościoła NSPJ w Gdyni udzielał pomocy członkom WZZ poszukiwanym przez organa bezpieczeństwa państwa. Za udział w manifestacji został 31 sierpnia 1982 r. został   osadzony w Areszcie Śledczym w Gdańsku, skazany na 3 lata pozbawienia wolności, Waldemar Brzuska, spawacz w Stoczni Północnej w Gdańsku, członkiem NSZZ „Solidarność”. 1 lutego 1982 r. został zatrzymany, następnie aresztowany i osadzony w Areszcie Śledczym w Gdańsku za to, że dokonał zniszczenia gabloty POP PZPR, Paweł Adamowicz, w maju 1988 r. uczestnik strajku na Uniwersytecie Gdańskim, gdzie sprawował funkcję przewodniczącego Komitetu Strajkowego, Adam Drąg, w sierpniu 1980 r. współorganizator strajku w Stoczni Północnej w Gdańsku, internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku, Grzegorz Fortuna, działacz „PAX” w Gdańsku, redaktor rubryk „Samorządność” w Dzienniku Bałtyckim. Po wprowadzeniu stanu wojennego zatrzymany 16 stycznia 1982 r., umieszczony w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku, Lech Jan Gordon, 3 maja 1982 r. w trakcie rozpędzania manifestantów nielegalnego zgromadzenia pod pomnikiem „Ofiar Grudnia 70” w centrum Elbląga zatrzymany przez MO. W trybie doraźnym na karę 3 lat pozbawienia wolności, Jerzy Gross, brał udział w strajku w grudniu 1970 r. i sierpniu 1980 r. Po wprowadzeniu stanu wojennego zajmował się zbieraniem pieniędzy dla rodzin internowanych i aresztowanych, kolportował ulotki, organizował manifestacje, Stanisław Grzyb, w sierpniu 1980 r. był organizatorem strajku i przewodniczącym Komitetu Strajkowego Gdańskiego Przedsiębiorstwa „Mostostal”. Po wprowadzeniu stanu wojennego brał udział w organizowaniu strajku w zakładzie pracy, za co został zatrzymany 4 lutego1982 r. i osadzony w Areszcie Śledczym w Gdańsku, Dariusz Gwiazda, w Stoczni Gdańskiej w dniach 11-12 października 1982 r. brał udział w strajku, który ogłoszono z powodu przyjęcia przez Sejm PRL ustawy o związkach zawodowych delegalizującej struktury NSZZ „Solidarność”, Anna Hawańczyk, w 1977 r. zaangażowała się w działalność Studenckiego Komitetu Solidarności we Wrocławiu. Od 1980 r. w Zarządzie Regionu Dolny Śląsk NSZZ „Solidarność”, redaktorka Radia „S”, aresztowana 6 marca 1982 r. osadzona w Zakładzie Karnym we Wrocławiu, następnie w ośrodku w Gołdapi. Skazana na 3 lata pozbawienia wolności, Franciszek Karbowski, członek Komitetu Strajkowego w Stoczni Północnej im. Bohaterów Westerplatte w Gdańsku, od stycznia 1982 r. członek Kasy Wzajemnej Pomocy. kolporter prasy podziemnej, Bogusław Karski, po wprowadzeniu stanu wojennego brał udział w akcji strajkowej na terenie Stoczni Północnej im. Bohaterów Westerplatte w Gdańsku. 15 i 18 grudnia 1981 r. namawiał żołnierzy WP do porzucenia broni i przejścia na stronę załogi stoczni, za co został zatrzymany 19 grudnia 1981 r. Wyrokiem Sądu Marynarki Wojennej w Gdyni skazany na karę 3 lat pozbawienia wolności, Helena Maria Kordek, zaangażowana w działalność opozycyjną, członek NSZZ „Solidarność”, rozpowszechniała wydawnictwa drugiego obiegu, opiekowała się rodzinami osób internowanych i osadzonych, Edward Kossakowski, w grudniu 1970 r. był członkiem Komitetu Strajkowego w Stoczni Północnej w Gdańsku, uczestnikiem strajku w sierpniu 1980 r. i grudniu 1981 r. Od stycznia 1982 r. był członkiem Kasy Wzajemnej Pomocy, Leszek Koszytkowski, pracownik Zarządu Regionu NSZZ „Solidarność” w Elblągu, redaktor Biuletynu Informacyjnego. W stanie wojennym internowany w ośrodkach odosobnienia w Iławie i Kwidzynie, Gerard Lidzbarski, uczestnik strajku w Stoczni Północnej w Gdańsku w grudniu 1970 r. W sierpniu 1980 r. przewodniczący komitetu strajkowego na wydz. K-1. Po wprowadzeniu stanu wojennego bierze udział w strajku na terenie stoczni w dniach 13-15 grudnia 1981 r., przed opuszczeniem zakładu ukrywa sztandar związkowy, Stanisław Maciąg, w Stoczni Gdańskiej uczestniczył w strajku w grudniu 1970 r., aresztowany. Po wprowadzeniu stanu wojennego organizował pomoc internowanym i aresztowanym, kolportował podziemną prasę. Internowany w obozie wojskowym w Chełmnie, Marek Mickiewicz, zatrzymany w Warszawie w trakcie Marca 1968 r. Po wprowadzeniu stanu wojennego drukarz prasy niezależnej. Aresztowany 14 września 1984 r. Wyrokiem Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi w 1985 r. skazany na 2 lata pozbawienia Wolności, Kazimierz Niemczyk, w latach 1982-1989 współpracował z osobami, które tworzyły podziemne pismo „Gazeta Tczewska”, aresztowany 11 czerwca 1984 r. Na mocy amnestii zwolniony z aresztu 29 czerwca 1984 r. Brał udział i współorganizował uroczystości religijne, Mirosław Pająk, 16 i 17 grudnia 1970 r. wziął udział w demonstracji w Słupsku, za co został zwolniony z pracy, w sierpniu 1980 r. był współorganizatorem oraz uczestnikiem strajku w WPK w Słupsku, delegatem do MKS w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, Artur Pisarski, w grupie zadaniowej zajmującej się plakatowaniem i malowaniem antysocjalistycznych haseł na murach. Za swoją działalność internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku oraz w ZK w Iławie i w ZK w Kwidzynie,  Elżbieta Potrykus, zakładała w Koszalinie niezależne związki zawodowe w zakładzie „Unitra-Unima”, w stanie wojennym działa w podziemnej „Solidarności”, współredagując gazetkę „Grudzień ’81- GazetaWojenna”,  Leon Antoni Reich w 1981 r. był jednym ze współorganizatorów struktur NSZZ „Solidarność” Rolników Indywidualnych w gminie Wejherowo. W 1988 r. znalazł się w gronie sygnatariuszy pisma w sprawie utworzenia Wojewódzkiej Rady NSZZ „Solidarność” RI w Gdańsku, Piotr Tadeusz Romanowski, w Spółdzielni Poligraficzno – Papierniczej „Nowator” w Gdyni po wprowadzeniu stanu wojennego przygotowywał i kolportował ulotki o treści „antysocjalistycznej”. Skazany przez Sąd Marynarki Wojennej w Gdyni na 9 miesięcy pozbawienia wolności, Paweł Slezyngier, po wprowadzeniu stanu wojennego był współorganizatorem TKZ NSZZ „Solidarność” w Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni, 9 grudnia 1982 r. został aresztowany, przebywał w areszcie do 27 lipca 1983 r., Bogusław Spodziewa, był inicjatorem strajku okupacyjnego w Zakładach Sprzętu Motoryzacyjnego „POLMO”. W 1988 r. został członkiem Tajnej Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” w Stoczni Gdańskiej, wstąpił do tajnych struktur „Solidarności Walczącej”. Redagował „Głos Trzeciej Bramy” i  „Poza układem”, Jan Ryszard Stanecki, organizator strajku majowego w 1988 r. w Stoczni Gdańskiej. W sierpniu 1988 r. współorganizator strajku w Stoczni „Wisła” w Gdańsku i przewodniczący Komitetu Strajkowego, Henryk Tafel. w 1980 r. był uczestnikiem strajku w Stoczni Północnej im. Bohaterów Westerplatte w Gdańsku, kolportował wydawnictwa bezdebitowe, kwestował na rzecz rodzin stoczniowców, którzy zostali internowani, aresztowani lub skazani. Józef Tatar, od 1978 r. był współpracownikiem WZZ „Wybrzeża”, pracownikiem Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w Słupsku, od 13 grudnia 1981 r. do 11 lutego 1982 r. był internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku, Jan Wójcik, uczestnik strajku w sierpniu 1980 r., działacz NSZZ „Solidarność” w Stoczni Północnej im. Bohaterów Westerplatte w Gdańsku. Był redaktorem podziemnego pisma „Wiadomości”.

ASG

 

 

Download PDF
Powrót Drukuj stronę