Katolicka Nauka Społeczna (odc. 17). Praca i odpoczynek

„Kto nie pracuje, niech też nie je” – mówi Pismo Święte. Praca to jedna z najważniejszych kategorii i wartości w nauce społecznej Kościoła. Jednak swoje miejsce w tej nauce ma też czas na odpoczynek – co ważne, nie tylko jako prawo, ale też obowiązek!

 

 

O wartości pracy przy ponad 14-procentowym bezrobociu nikogo nie trzeba przekonywać. Ale oprócz bieżącej, utylitarnej roli pracy, pozwalającej utrzymać siebie i rodzinę, spełnia ona jeszcze inne zadania – w perspektywie moralnej „uszlachetnia” człowieka, w perspektywie wieczności – daje szansę na odkupienie. Praca jest błogosławieństwem.

Czas pracy

Nie ma jednak dobrej, godnej i efektywnej pracy bez odpoczynku, nie tylko tego świątecznego. Zgodnie z katolicką nauką społeczną wypoczynek stanowi element dobrze zaplanowanej, bardziej owocnej i świadomej pracy. „Baczyć więc należy na to, aby dzień roboczy nie obejmował więcej godzin, niż siły pozwalają. Jak długie zaś powinny być przerwy w pracy codziennej, o tym wyrokować należy z uwzględnieniem rozmaitego rodzaju zajęć, okoliczności, czasów i miejsc i samego zdrowia robotników” – pisał w encyklice „O kwestii socjalnej” („Rerum novarum) papież Leon XIII. „Ojciec” XX-wiecznej nauki społecznej Kościoła w swoim najważniejszym dokumencie społecznym stwierdza również, że każdy stosunek pracy musi zawierać przyznanie pracownikom „tyle wytchnienia, ile potrzeba dla odzyskania sił strawionych pracą, boć celem odpoczynku jest odświeżenie zużytych sił”. Leon XII uznał prawo do wypoczynku za „wyraźny lub domyślny warunek wszelkich układów między przedsiębiorcą a robotnikiem” – inaczej „umowa nie byłaby godziwą”.

Encyklika „Rerum novarum” powstała pod koniec XIX wieku i wówczas wskazania papieża odnosiły się do 8-godzinnego dnia pracy, wolnych niedziel i tym podobnych podstawowych spraw z punktu widzenia dzisiejszego prawa pracy. Dziś oznacza to również takie warunki pracy, w których pracownik nie obawia się chociażby skorzystać z przysługującego mu urlopu wypoczynkowego.

Dzień świąteczny

Odpoczynek od pracy w katolickiej nauce społecznej ma również wymiar religijny. Pracownik musi mieć czas, siły i możliwość skupienia się na dobrach duchowych, co obok troski o sprawy materialne dopełnia jego człowieczeństwa. Prawo do „wypoczynku po pracy uświęconym przez religię” wynika z godności człowieka i praw naturalnych. „Wstrzymanie się od zajęć w dni Pańskie” to zatem podstawa odpoczynku pracownika. Rzecz, wydaje się, oczywista, choć przypomnijmy, że w polskich realiach – chociażby w przypadku święta Trzech Króli – zrealizowana dopiero kilka lat temu i tylko dzięki inicjatywie obywatelskiej.

Odpoczynek – „ludzkie prawo”

Prawo do odpoczynku często pojawiało się w nauczaniu społecznym bł. Jana Pawła II, który w sposób szczególny doceniał świat pracy, a w swoich encyklikach i innych pismach często nawiązywał do papieża Leona XIII. W encyklice „Centisimus Annus” Jan Paweł II za jeden z podstawowych elementów sprawiedliwego prawa pracy uznał respektowanie „ludzkiego” czasu pracy i odpoczynku.

Nowatorskie, używając terminologii naukowej, podejście do odpoczynku Papież Polak przedstawił w encyklice „Wykonując pracę” („Laborem excersens”), prawo do wypoczynku zaliczając do grupy świadczeń społecznych, zabezpieczających życie i zdrowie pracowników, tak jak opiekę lekarską i prawo do emerytury. Na podobnej zasadzie Jan Paweł II pozbawianie pracownika prawa do dysponowania czasem wolnym (tak jak godziwej zapłaty) określał mianem „dramatycznego zatracenia poczucia wartości pracy ludzkiej”.

W tym roku nie powinniśmy mieć zatem wyrzutów sumienia wypełniając wniosek urlopowy. Udanego wypoczynku!

Prawo pracownika do odpoczynku

„Ani sprawiedliwość, ani ludzkość nie pozwalają na to, aby wymagać pracy w takiej ilości, iżby duch tępiał, a ciało upadało ze znużenia. Jak wszystko w człowieku, tak i siła jego robocza ma granice ściśle zakreślone, których nie może przekroczyć. Wzmaga się ona wprawdzie przez ćwiczenie i wprawę, lecz pod tym warunkiem, że w porę zaniecha pracy i wypocznie”.

Leon XIII, encyklika „Rerum novarum”, (rozdział II, część 7)

„Inną dziedziną świadczeń jest ta, która wiąże się z prawem do wypoczynku – przede wszystkim chodzi tutaj o regularny wypoczynek tygodniowy, obejmujący przynajmniej niedzielę, a oprócz tego o dłuższy wypoczynek, czyli tak zwany urlop raz w roku, ewentualnie kilka razy w roku przez krótsze okresy”.

Bł. Jan Paweł II, encyklika „Laborem excersens” (rozdział IV, część 19)

„Czas odpoczynku stanowi zaporę przeciwko dobrowolnemu albo narzuconemu podporządkowaniu się pracy oraz przeciwko każdej formie wyzysku”.

Papieska Rada Iustita et PAX, „Kompendium Nauki Społecznej Kościoła” (2005 r.).

Adam Chmielecki

Download PDF
Powrót Drukuj stronę