Historia. 28 lipca 1914. Koniec epoki królów i cesarzy

28 lipca 1914 r. Cesarsko-Królewskie Austro-Węgry wypowiedziały wojnę Serbii, co było konsekwencją zamachu na arcyksięcia Franciszka Ferdynanda i jego żonę Zofię, dokonanego przez serbskiego nacjonalistę Gawriło Principa miesiąc wcześniej w Sarajewie. Z tą chwilą świat nie był już taki sam. 

28 lipca 1914 roku Austro-Węgry i Serbia zerwały stosunki dyplomatyczne i znalazły się w stanie wojny. 2 sierpnia 1914 r. Niemcy zajęli neutralny Luksemburg i skierowali się ku Belgii. Nie udało się im opanować z marszu Paryża. Niemiecka ofensywa została zatrzymana nad Marną. Do legendy przeszła postawa paryskich taksówkarzy, którzy dowozili na front tysiące żołnierzy. W sierpniu 1914 r. doszło do wielkiej bitwy w Prusach pod Tannenbergiem (w okolicach Stębarku), w której armia niemiecka zadała klęskę Rosjanom.

Po stronie Austro-Węgier stanęły Niemcy, Turcja i Bułgaria, tworząc blok państw centralnych. Ich przeciwnikami była Ententa: obok Serbii – Rosja, Francja, Wielka Brytania, Japonia, Włochy, Rumunia (od 1916 r.), USA (od 1917 r.).

Wśród poległych i zaginionych było blisko pół miliona Polaków, żołnierzy armii państw zaborczych. W cztery lata Wielkiej Wojny różne mundury ubrało ponad trzy miliony Polaków. Byli skazani na  bratobójczą walkę.

I wojna światowa ogarnęła 33 państwa, zmobilizowano 70 milionów ludzi. W okopach wojny pozycyjnej 10 milionów poniosło śmierć, a prawie 20 milionów zostało rannych. Pojawiły się nowe rodzaje broni: lotnictwo myśliwskie i bombardujące, broń pancerna, gazy bojowe, udoskonalone karabiny maszynowe.

Wojna 1914-18 oznaczała koniec porządku politycznego ustalonego w 1815 r. na Kongresie Wiedeńskim.

Upadły rozbiorowe imperia: kaiserowskie Niemcy, Imperium Habsburgów, a rok wcześniej zawalił się carat, powalony rewolucją lutową i dobity październikowym bolszewickim przewrotem.

Skończyło się panowanie Hohenzollernów, Habsburgów, Romanowów i dynastii osmańskiej.
Polska odzyskała niepodległość. Na mapach pojawiły się też Finlandia, Litwa, Łotwa, Estonia, Czechosłowacja i Jugosławia.

11 listopada 1918 roku cesarz Austrii i król Węgier Karol I Habsburg zrzekł się władzy absolutnej, CK Austro-Węgry przestały istnieć, a na terenie Węgier wrzała rewolucja rozpalona przez Bélę Kohna.

Rok wcześniej, w 1917 roku, wielki kraj – Rosja, rządzona przez nieudolnego cara Mikołaja II, wpadła w ręce garstki wyrachowanych pseudofilozofów i szaleńców, wspieranych przez anarchistów i socjalistycznych ideowców.

Stało się tak dzięki buntowi proletariatu, wspartego masami dezerterów z armii z zaciągu na rosyjskich i ukraińskich wsiach. Swój niespodziewany, a gigantyczny sukces rewolta bolszewików i anarchistów zawdzięczała gnijącemu państwu cara Mikołaja II, splotowi sprzyjających okoliczności, a także skoncentrowaniu bolszewików na jednym celu – zdobyciu władzy za wszelką cenę.

Na zachodzie Deutscher Kaiser Wilhelm II abdykował w wyniku rewolucji listopadowej.

Do rewolucyjnego wystąpienia marynarzy doszło w listopadzie 1918 roku. Rebelię rozpoczął 3 listopada 1918 roku bunt w Kilonii. Zbuntowani marynarze opanowali miasto z poparciem rewolucyjnych socjalistów ze Związku Spartakusa. Rząd niemiecki stracił kontrolę nad kolejnymi miastami, nad Lubeką, Bremą, Hamburgiem. Wrzało w Zagłębiu Ruhry. 9 listopada doszło do wystąpień rewolucyjnych w Berlinie, gdzie buntem kierowali Karl Liebknecht i Róża Luksemburg (nota bene komunistka pochodząca z Zamościa).

W tej sytuacji socjaldemokraci Philipp Scheidemann i Friedrich Ebert zażądali od kanclerza Maximiliana von Badena przekazania urzędu, a w ślad za tym Scheidemann na stopniach Reichstagu ogłosił powstanie Republiki Niemiec i detronizację Wilhelma II Hohenzollerna.

11 listopada 1918 r., w pasażerskim wagonie kolejowym w Compiegne, gdzie mieścił się sztab marszałka Francji Ferdynanda Focha, podpisano zawieszenie broni pomiędzy aliantami a Niemcami.

I wojna światowa zmieniła mapę Europy.

ASG

Ilustracja: herb cesarstwa Austriacko-Węgierskiego

Download PDF
Powrót Drukuj stronę