Historia: 28 kwietnia 1947 roku. „Akcja Wisła”

Operacja przeprowadzona przez Grupę Operacyjną WP „Wisła”, zwaną potocznie „Akcją Wisła”, rozpoczęła się 28 kwietnia 1947 roku. Wysiedlenia z terenów Polski południowowschodniej objęły Ukraińców, Łemków oraz rodziny mieszane polsko-ukraińskie. Zostali oni przemieszczeni na Warmię i Pomorze Zachodnie. Operacja miała na celu pozbawienie UPA zaplecza i oparcia w miejscowej ludności.

Akcja wysiedleńcza z lat 1944-1946 nie przyniosła efektów. Podobnie, jak akcje odwetowe polskiego podziemia, nie powstrzymały ataków na Polaków.

Władze polskie zaproponowały w 1947 r. Związkowi Sowieckiemu drugi etap „wymiany ludności”, czyli powtórzenie akcji wysiedleńczej „niewygodnych” mieszkańców południowo-wschodniej Polski na tereny wcielone do sowieckiej Ukrainy. Sowieci odrzucili tę propozycją, obawiając się napływu tych, którzy wcześniej uniknęli deportacji na wschód, mogących wzmocnić partyzantkę antysowiecką na Ukrainie. Tam bowiem doszło do ostatecznej rozprawy z „banderowcami”, którym nie udało się zbiec na Zachód.

Podstawowym argumentem propagandy, usprawiedliwiającym wysiedlenia, była potrzeba walki z ciągle jeszcze aktywną Ukraińską Powstańczą Armią i uspokojenie sytuacji na Podkarpaciu. UPA atakowała bowiem polskie wsie do linii Sanu, mordując ludność cywilną, siała terror na południowej Zamojszczyźnie i w powiecie hrubieszowskim. Nacjonaliści ukraińscy atakowali wojskowe strażnice i cywilne pociągi.

Głównym założeniem planu było przesiedlenie ludności i osiedlenie jej w jak największym rozproszeniu. W dniu ewakuacji od świtu obstawiano wojskiem całe miejscowości. Mieszkańcy dostawali kilka godzin na spakowanie dobytku i opuszczenie domów, a wagę bagażu określono na 25 kg od osoby.

Tablica upamiętniająca wypędzonych podczas akcji Wisła w Beskidzie Niskim / Wikimedia Commons

akcja_wisla

 

Wielu spośród przesłuchiwanych na miejscu trafiało do aresztu, skąd wywożono ich do obozu pracy w Jaworznie, który stał się symbolem akcji ówczesnych władz. Transporty na Ziemie Odzyskane napływały w ogromnych ilościach. w sumie do 15 sierpnia 1947 roku wysiedlono prawie 140 tys. osób. Najwięcej wysiedlonych osadzono w województwie olsztyńskim – 55 tysięcy osób, szczecińskim – około 48 tysięcy oraz wrocławskim – około 21 tysięcy. Wysiedlenia doprowadziły do dewastacji i upadku gospodarczego terenów południowo-wschodniej Polski. Większość wsi została wyludniona, a zabudowania uległy zniszczeniu. Jednak nie tak jak polskie wsie w Galicji Wschodniej i na Wołyniu, umierające w dymach pożarów i w krzyku bestialsko mordowanych przez UPA i miejsową tłuszczę naszych rodaków.

ASG

Download PDF
Powrót Drukuj stronę