Drogi do niepodległości. Zrzeszenie „Wolność i Niezawisłość”

Święto 1 marca od kilku lat kojarzymy z obchodami uczczenia pamięcią Żołnierzy Niezłomnych. Tego dnia w 1951 roku wykonano wyroki śmierci na członkach Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość.

Zrzeszenie „Wolność i Niezawisłość”, czyli powojenny ruch, określający się jako ruch oporu „bez wojny i dywersji” powstał 2 września 1945 r., dziewięć miesięcy po rozwiązaniu Armii Krajowej. Zakładał on, że będzie to ruch społecznopolityczny, walczący w obronie praw obywateli i niepodległości.  Organizacja zamierzała drogą walki politycznej nie dopuścić do zwycięstwa wyborczego komunistów, dopuszczając także możliwość zbrojnej obrony.

Jako podstawę WiN przyjął pozostałości po rozwiązanej Delegaturze Sił Zbrojnych na Kraj.

W Deklaracji Ideowej WiN z 9 września 1945 roku zapisane zostały cele Zrzeszenia, a więc m.in. opuszczenie terytorium Polski przez wojska sowieckie, zaprzestania prześladowań politycznych, utworzenia apolitycznej armii polskiej z oddziałów walczących na Zachodzie i oddziałów podlegających Rządowi Jedności Narodowej.

Postulowano niezależną politykę zagraniczną, wprowadzenie pełnego samorządu, przeprowadzenie wolnych wyborów, z prawem do wystawiania list kandydatów przez wszystkie ugrupowania polityczne, wolnych związków zawodowych, powszechnego nauczania oraz reformy rolnej.
Struktura organizacyjna czyli podział na obszary i okręgi została przejęta po AK. W latach 1945-1947 WiN była największą organizacją niepodległościową działającą w konspiracji. Na przełomie 1945 i 1946 roku liczyła ona około 30 tys. członków.

Urząd Bezpieczeństwa Publicznego i NKWD próbowały rozbić organizację. Członkowie I Zarządu Głównego WiN z prezesem Janem Rzepeckim zostali aresztowani w listopadzie 1945 r. w Łodzi. Bezpieka rozbiła też sieć łączności zagranicznej WiN.

Nowym przywódcą organizacji do aresztowania w 1946 r. został płk Franciszek Niepokólczycki ps. „Halny” pod którego przewodnictwem ugrupowanie objęło niemal cały kraj w granicach z 1945 r. II Zarząd Główny WiN opracował też „Memoriał do Rady Bezpieczeństwa ONZ” w sprawie sfałszowania wyników referendum.

Jesienią 1946 r. próbę odtworzenia struktury ogólnopolskiej zrzeszenia podjął ppłk Wincenty Kwieciński ps. „Głóg”. Rozbicie III ZG WiN było fragmentem kampanii terroru przed sfałszowanymi przez komunistów wyborami do sejmu w styczniu 1947 r.

W wyniku amnestii w lutym 1947 r. ujawniło się ok. 23 tys. działaczy WiN, co oznaczało zakończenie działań partyzanckich i konspiracyjnych na masową skalę.
Próbę odbudowania po raz kolejny rozbitych struktur WiN struktur podjął płk. Łukasz Ciepliński ps. „Ostrowski”, „Pług”. Jego aresztowanie w listopadzie 1947 r. zakończyło historię organizacji niezależnej.

Od wiosny 1948 r. organizacja znajdowała się pod kontrolą aparatu bezpieczeństwa i tzw. V Komendy Głównej WiN zorganizowanej przez Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w ramach prowokacyjnej operacji „Cezary”. Większość struktur Zrzeszenia zostało rozpracowanych, a celem gry operacyjnej była dezinformacja wywiadów zachodnich. Od lata 1948 r. do końca 1952 r. UBP przejął 17 radiostacji, niebagatelny fundusz ponad miliona ówczesnych USD i kilkaset kilogramów złota. Przejmowano, co szczególnie niebezpieczne, przerzucanych z Zachodu agentów,

W październiku 1950 r., po ciężkim śledztwie i pokazowym procesie ostatniego faktycznego Zarządu Głównego WiN z płk. Cieplińskim na czele zapadły wyroki „k.s.”. Wyroki wykonano w piwnicy więzienia mokotowskiego 1 marca 1951 r.

- Wymodlony, wymarzony i kochany mój synku. Piszę do Ciebie po raz pierwszy i ostatni. W tych dniach bowiem mam być zamordowany. Chciałem być Tobie ojcem i przyjacielem. Bawić się z Tobą i służyć radą i doświadczeniem w kształtowaniu twego umysłu i charakteru. Niestety okrutny los zabiera mnie przedwcześnie a Ciebie zostawia sierotą – pisał do rodziny Łukasz Ciepliński „Pług”.

Resztki oddziałów zbrojnych wywodzących się ze Zrzeszenia WiN przetrwały jeszcze kilka lat. Sytuacja była już beznadziejna. Następną, ogólnopolską organizacją opozycyjną wobec systemu PRL był NSZZ „Solidarność”.

W niedzielę 4 marca br. w bazylice pw. św. Brygidy w Gdańsku o godz. 11 odprawiona zostania uroczysta msza św. po której w południe wyruszy defilada ku czci Niezłomnych m.in. z udziałem grup rekonstrukcyjnych. 

Artur S. Górski

Download PDF
Powrót Drukuj stronę