Dmowski – twórca zachodnich granic Niepodległej

9 sierpnia 1864 roku – w roku upadku Powstania styczniowego, w Kamionku, na dzisiejszej warszawskiej Pradze, urodził się Roman Stanisław Dmowski, syn kamieniarza, jeden z najwybitniejszych teoretyków polityki, współtwórca Polski Niepodległej, wytrawny negocjator pozycji Polski na arenie międzynarodowej. To on (i Ignacy Paderewski), sprawił, że w 1918 roku nie znaleźliśmy się w obozie pokonanych państw centralnych, u boku Niemiec i Austro-Węgier, a część Pomorza i Wielkopolska znalazły się w naszych granicach.

dmowski_1

Romana Dmowskiego po latach otoczyła legenda – ta gloryfikująca „biała”, i ta „czarna”, oparta na oskarżeniach o nacjonalizm i szowinizm.

Przez lata w rodzinach o tradycjach endeckich pierworodnym synom nadawano imię Roman. Dla narodowej prawicy to on jest właściwym twórcą odrodzenia Polski i wzorca Polaka katolika.

Jego adwersarze zaś wytykają mu opcję prorosyjską z czasów caratu.

Dla lewicy liberalnej Dmowski to nacjonalista, do tego napiętnowany antysemityzmem. To on głosił hasło Wielkiej Polski katolickiej, wolnej od bolszewizmu, masonerii.

Na jego poglądy wpływ miała klęska powstania styczniowego. Jako student został działaczem „Zet” i Ligi Polskiej, rozpoczął współpracę z tygodnikiem Głos. Działalność konspiracyjną przypłacił odsiadką w Cytadeli. W 1895 r. Roman Dmowski kieruje redakcją Przeglądu Wszechpolskiego. Na przełomie stuleci konstytuują się Stronnictwo Demokratyczno-Narodowe oraz Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne w Galicji.

W 1902 roku ukazują się jego programowe „Myśli nowoczesnego Polaka”, traktat polityczny obozu narodowego. Tekst był pokłosiem podróży Dmowskiego (tak, tak – bez wiz) po Europie (głównie po Anglia) i do Brazylii. To właśnie konserwatywna Anglia stanowiła dla Dmowskiego źródło inspiracji.

Po wybuchu I wojny Dmowski zorganizował na Zachodzie Komitet Narodowy Polski, uznawany przez zwycięskie w 1918 roku państwa Ententy za legalną reprezentację polityczną Polaków.

Nie umniejszając wysiłków politycznych i zbrojnych Józefa Piłsudskiego (stawiającego na państwa centralne, głownie na Wiedeń) to w dużej mierze dzięki Dmowskiemu staliśmy podczas wojny po zwycięskiej stronie, a niepodległa Polska nie była traktowana jako państwo pokonane. To on był liderem opcji antyniemieckiej.

Dziełem życia Dmowskiego był udział w Konferencji wersalskiej (równie istotnym był Ignacy Jan Paderewski). 29 stycznia 1919 r. Dmowski stanął przed Radą Dziesięciu by bronić prawy polskiej. Wygłosił kilkugodzinne przemówienie po francusku i po angielsku (!), bez notatek. Na słuchaczach zrobiło ono pozytywne wrażenie. Kilka tygodni później Dmowski opracował memorandum w sprawie zachodniej granicy Polski, przygotowujące projekt granic państwa polskiego. Sprawozdanie uwzględniło niemal wszystkie postulaty polskie mimo obiekcji brytyjskiego premiera Lloyd George’a.

I jeszcze jedno. We Francji, z inicjatywy Romana Dmowskiego, została zorganizowana stutysięczna Błękitna Armia gen. Józefa Hallera. To właśnie wódz Błękitnej Armii w sposób symboliczny przyłączył w Pucku Pomorze do Polski. A nowoczesna, uzbrojona, umundurowana, wyposażona w nowoczesną broń (w tym tankietki) armia po przetransportowaniu do Polski stała się podstawą Wojska Polskiego.

ASG

Zdjęcie: Wikimedia Commons
Download PDF
Powrót Drukuj stronę