Będzie łatwiej przystąpić do związku

1 sierpnia 2018 r. prezydent podpisał ustawę z dnia 5 lipca 2018 r. o zmianie ustawy o związkach zawodowych oraz niektórych innych ustaw. Podstawowym celem zmian jest rozszerzenie zakresu prawa do tworzenia i wstępowania do związków zawodowych.

 

1. Bez względu na formę zatrudnienia

Zmiany zmierzają do objęcia pełnym prawem koalicji związkowej wszystkich osób świadczących pracę za wynagrodzeniem, bez względu na podstawę zatrudnienia. W tym kontekście pracownikiem jest każdy, kto wykonuje określoną pracę zarobkową na rzecz innego podmiotu w ramach łączącego go z tym podmiotem stosunku prawnego. Nowelizacja ustawy o związkach zawodowych ma na celu umożliwienie tworzenia i wstępowania do związków zawodowych w szczególności osobom wykonującym pracę na podstawie umów cywilnoprawnych, takich jak umowa zlecenia, umowa o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu, czy umowa o dzieło, oraz osobom prowadzącym jednoosobowo działalność gospodarczą (tzw. osobom samozatrudnionym) wykonującym pracę na rzecz danego podmiotu na podstawie umowy.

Powyższe zmiany zostały zainicjowane w celu wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 czerwca 2015 r., sygn. akt K 1/13 (Dz. U. poz. 791).

Rozszerzenie prawa koalicji związkowej na nowe podmioty skutkuje koniecznością dokonania zmian w wielu przepisach z zakresu prawa pracy, w tym dotyczących uprawnień zakładowej organizacji związkowej czy ochrony przed nierównym traktowaniem ze względu na przynależność związkową. Wszystkie organizacje związkowe, niezależnie od tego, kto jest ich członkiem (pracownicy czy też np. zleceniobiorcy), powinny być bowiem jednakowo traktowane.

Pracownikowi, który stał się ofiarą dyskryminacji ze względu na status związkowy, przysługuje na podstawie art. 183d k.p. prawo do odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę. Ze względu na konieczność stworzenia analogicznych mechanizmów ochrony wobec innych, niż pracownicy, osób wykonujących pracę zarobkową, ustawa stanowi, że do ww. osób stosuje się odpowiednio przepisy art. 183d i art. 183e k.p.

 

2. Uprawnienia zakładowej organizacji związkowej

W związku ze zmianami, uprawnienia zakładowej organizacji związkowej będą przysługiwały takiej organizacji, która zrzesza co najmniej 10 członków będących:

1. pracownikami u pracodawcy objętego działaniem tej organizacji lub

2. innymi niż pracownicy osobami wykonującymi pracę zarobkową, z tym jednak zastrzeżeniem, że świadczą one pracę na rzecz pracodawcy przez co najmniej 6 miesięcy.

Do zakresu podstawowych uprawnień zakładowych organizacji związkowych zrzeszających osoby wykonujące pracę zarobkową (inne niż pracownicy) będzie można zaliczyć:

1  wyrażanie zgody na wypowiedzenie bądź rozwiązanie stosunku prawnego z imiennie wskazanym uchwałą zarządu jego członkiem lub inną osobą wykonującą pracę zarobkową będącą członkiem zakładowej organizacji związkowej upoważnioną do reprezentowania tej organizacji wobec pracodawcy albo organu lub osoby dokonującej za pracodawcę czynności w sprawach z zakresu prawa pracy (art. 32 ust. 1 pkt 1 u.z.z.);

2  wyrażanie zgody na jednostronną zmianę warunków pracy lub wynagrodzenia na niekorzyść imiennie wskazanego uchwałą zarządu jego członka lub innej osoby wykonującej pracę zarobkową będącej członkiem zakładowej organizacji związkowej upoważnionej do reprezentowania tej organizacji wobec pracodawcy albo organu lub osoby dokonującej za pracodawcę czynności w sprawach z zakresu prawa pracy (art. 32 ust. 1 pkt 2 u.z.z.);

3              wyrażanie zgody na wypowiedzenie bądź rozwiązanie stosunku prawnego albo jednostronną zmianę warunków pracy lub wynagrodzenia osobom wykonującym pracę zarobkową imiennie wskazanym uchwałą komitetu założycielskiego (art. 32 ust. 7 u.z.z.).

Niezrzeszone osoby wykonujące pracę zarobkową organizacja związkowa może reprezentować tylko na ich wniosek.

W związku z poszerzeniem kręgu podmiotów mogących przystępować do związku zawodowego, wprowadzono zasadę, zgodnie z którą – przy ustalaniu liczby członków zrzeszonych w zakładowej organizacji związkowej – osoba wykonująca pracę zarobkową należąca do więcej niż jednej zakładowej organizacji związkowej u danego pracodawcy może być uwzględniona tylko jako członek jednej wskazanej przez nią organizacji związkowej.

3. Podwyższenie progu reprezentatywności zakładowych organizacji związkowych

Ustawa wprowadza też podwyższone progi reprezentatywności. Dla zakładowych organizacji związkowych progi te podwyższono z 7 do 8 proc. dla organizacji wchodzących w skład Rady Dialogu Społecznego i ich organizacji członkowskich oraz z 10 do 15 proc. dla pozostałych organizacji.

 

4. Pisemna informacja o liczbie członków

Zakładowa organizacja związkowa będzie zobligowana przedstawiać co 6 miesięcy (a nie jak dotychczas co kwartał), według stanu na dzień 30 czerwca (do 10 lipca) i 31 grudnia (do 10 stycznia) informację o liczbie członków.

Zgodnie z art. 251 ust. 3 ustawy o związkach zawodowych w sytuacji, gdy w ciągu 6-miesięcznego okresu sprawozdawczego powstała nowa organizacja związkowa, przedstawia ona pracodawcy pierwszą informację o liczbie członków – według stanu na dzień złożenia informacji – w terminie 2 miesięcy od dnia utworzenia organizacji związkowej. Nowo powstała organizacja związkowa podlega również obowiązkowi złożenia informacji według stanu na dzień 30 czerwca i 31 grudnia.

W związku z tym, iż dotychczas obowiązujące przepisy prawa nie przewidywały, jaki skutek pociąga za sobą zaniechanie obowiązku przedłożenia przez organizację związkową informacji o liczbie członków, co powodowało wiele wątpliwości interpretacyjnych, w celu usunięcia tego stanu niepewności wprowadzono rozwiązanie, zgodnie z którym organizacji, która nie wypełniła w terminie obowiązku przedłożenia informacji o liczbie członków (tj. informacji przekazywanej co 6 miesięcy, wg stanu na dzień 30 czerwca i 31 grudnia, oraz informacji przekazywanej przez nowo powstałą organizację związkową w terminie 2 miesięcy od dnia jej utworzenia), nie przysługują uprawnienia zakładowej organizacji związkowej do czasu wykonania tego obowiązku.

 

5. Kontrola liczebności organizacji związkowej

Pracodawca lub działająca u niego organizacja związkowa może zgłosić pisemne zastrzeżenie co do liczebności danej zakładowej organizacji związkowej w terminie 30 dni od dnia przedstawienia przez tę organizację informacji o liczbie członków. Organizacja związkowa, wobec której takie zastrzeżenie zgłoszono, ma obowiązek wystąpić do sądu pracy z wnioskiem o ustalenie liczby jej członków na ostatni dzień danego półrocza. Jeżeli tego nie zrobi, nie będzie mogła korzystać z uprawnień zakładowej organizacji związkowej do czasu wykonania tego obowiązku. Zakładowa organizacja związkowa może również z własnej inicjatywy wystąpić z wnioskiem o ustalenie liczby członków.

Jeżeli uprzednio zgłoszone przez pracodawcę lub zakładową organizację związkową zastrzeżenie co do liczebności danej zakładowej organizacji związkowej okazało się bezpodstawne, ponowne zgłoszenie przez te podmioty zastrzeżenia co do liczebności tej samej organizacji związkowej może nastąpić nie wcześniej niż po upływie roku od dnia uprawomocnienia się orzeczenia w sprawie ustalenia liczby członków tej organizacji.

Nowe przepisy będą obowiązywać od 1 stycznia 2019 r., z wyjątkiem przepisu dotyczącego ustalania liczby członków związku w celu uzyskania przymiotu reprezentatywności przez zakładową organizację związkową. Przepis ten wejdzie w życie po upływie 12 miesięcy od dnia ogłoszenia.

Stan prawny na 20.08.2018 r.

Maria Szwajkiewicz

Download PDF
Powrót Drukuj stronę