Historia. 6 lutego 1989. Początek obrad Okrągłego Stołu: dziejowa zmiana czy paktowanie z „czerwonym”?

Idea zorganizowania rozmów między władzą PRL a nielegalną wówczas „Solidarnością” po raz pierwszy sformułowana została w sierpniu 1988 r., podczas spotkania gen. Kiszczaka z Lechem Wałęsą. Po debacie telewizyjnej między Lechem Wałęsą a Alfredem Miodowiczem w listopadzie 1988 roku stało się już niemal pewne, że władze PRL pójdą na jakąś formę ustępstw. 

okragly_stol1

Warunkiem władz PRL do podjęcia rozmów było wygaszanie strajków organizowanych przez „Solidarność”, które z różnym nasileniem trwały od wiosny 1988 r. Przeszkodą była postawa twardogłowych komunistów, którzy nie chcieli dopuścić do ponownej legalizacji „Solidarności”, głównego warunku stawianego przez związek.

Ekipa gen. Jaruzelskiego organizując ,,Okrągły Stół“ i częściowo wolne wybory chciała opozycję solidarnościową wmontować w system swojej władzy w sytuacji, gdy ZSRS wycofywał swoje „aktywa” z Polski..

Zaczęło się od zmian w gospodarce.

W maju 1988 r. George Soros przyjechał do Polski. Spotkał się z gen. Wojciechem Jaruzelskim i premierem Mieczysławem F. Rakowskim, przedstawiając plan transformacji systemu gospodarki planowej na wolnorynkową. Pod koniec 1988 r. rząd Rakowskiego i Biuro Polityczne KC PZPR podjęły decyzję o wprowadzeniu ustroju kapitalistycznego w pakiecie ustaw gospodarczych.

Wprowadziły one nowe regulacje w sferze centralnego kierowania gospodarką, opodatkowania, funkcjonowania i finansów przedsiębiorstw państwowych, bankowości i systemu dewizowego. Szczególne znaczenie miały ustawy z 23 grudnia 1988 roku. Ustawa o działalności gospodarczej zrównała prawa podmiotów państwowych, spółdzielczych i prywatnych pod względem prawnym, jak i w dostępie do kredytów oraz reglamentowanych dóbr. Wprowadziła również daleko idącą swobodę w zakresie form i rodzajów prowadzonej działalności. Drugą fundamentalną ustawa była ta o działalności gospodarczej z udziałem podmiotów zagranicznych – stworzyła bardzo korzystne warunki dla kapitału obcego.

Przeciwko „paktowaniu z czerwonymi” byli nieliczni. Aktywna była tzw. Grupa Robocza NSZZ „S”, opozycyjna wobec Lecha Wałęsy, której przewodził Andrzej Gwiazda. Do bojkotu rozmów wezwała Federacja Młodzieży Walczącej i Solidarność Walcząca, której rola była jednak niewielka. Ulotki wzywające do bojkotu sygnowały też Liberalno-Demokratyczna Partia „Niepodległość” i PPS-Rewolucja Demokratyczna oraz rozmaite kluby np. KSN, w którym był m.in. Bronisław Komorowski i Wojciech Ziembiński.

Odrębnym problemem był OPZZ, broniący swego monopolu na działalność związkową i zapraszającego „S” do wejścia w ich struktury z zakładach.
Propozycja rozmów dawała opozycji nadzieję na powrót do legalnej działalności, a w dalszej perspektywie do przekształcenia gospodarczego i politycznego Polski.

Po kilku miesiącach przygotowań, 6 lutego 1989 r. rozpoczęły się obrady Okrągłego Stołu. Strony uzgodniły, że rozmowy będą się toczyły w trzech zespołach: zespole do spraw gospodarki i polityki społecznej, zespole do spraw pluralizmu związkowego oraz zespole do spraw reform politycznych.

18 grudnia 1988 r. ogłoszono powołanie Komitetu Obywatelskiego przy przewodniczącym NSZZ „Solidarność”, a 7 kwietnia 1989 r. KKW „Solidarności” zadecydowała o powierzeniu prowadzenia kampanii wyborczej właśnie Komitetowi Obywatelskiemu pod logo związku. Zadanie rekomendowania kandydatów przypadło odbudowującym się strukturom regionalnym „S”. Bez wsparcia odradzającego się Związku wątła opozycja wobec „realnego socjalizmu” nie mogłaby skutecznie stanąć w wyborcze szranki.

Ostatecznie w trwających do 5 kwietnia 1988 r. obradach Okrągłego Stołu ustalono m.in. ponowną legalizację „Solidarności”, powołanie nowego dwuizbowego parlamentu, a także wolne wybory do Senatu. W wyborach do Sejmu 65 proc. mandatów zagwarantowano PZPR, ZSL i SD oraz prokomunistycznym organizacjom katolików (tzw. wybory kontraktowe z 4 czerwca 1989 r.). Utworzono również urząd prezydenta wybieranego przez Zgromadzenie Narodowe.

Po kilku miesiącach wszystkie ustalenia Okrągłego Stołu wymknęły się spod kontroli członków PZPR w efekcie zawiązania koalicji OKP, ZSL i SD utracili oni władzę. W krótkim czasie doszło do rzeczywistych zmian systemowych. Obie strony nie przewidziały ani jednego, ani drugiego.

Artur S. Górski

Zdjęcie: Okrągły stół eksponowany w Pałacu Prezydenckim w Warszawie (Adam Grycuk/Wikimedia Commons)
Download PDF
Powrót Drukuj stronę