27 października 1991. Pierwsze wolne wybory parlamentarne

27 października 1991 roku odbyły się w Polsce pierwsze po II wojnie światowej wolne wybory parlamentarne. Polska była ostatnim państwem (!) tzw. bloku wschodniego, w którym przeprowadzono wolne wybory. NSZZ „S” miał w Sejmie 27 posłów, a w Senacie 11 senatorów. 

W wyborach obowiązywała ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczpospolitej Polskiej, która stanowiła iż: „Wybory posłów na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej są powszechne, bezpośrednie, równe i wolne oraz przeprowadzone w głosowaniu tajnym”.

Poprzednie wybory z czerwca 1989 roku odbyły się według ustaleń Okrągłego Stołu. W NRD wybory przeprowadzone zostały 18 marca 1990 (3 października 1990 r. nastąpiło połączenie RFN i NRD w RFN), na Węgrzech – 24 marca 1990 r., w Rumunii – 20 maja 1990 r., w Czechosłowacji  8–9 czerwca 1990 r., w Bułgarii – 10 czerwca 1990 r. i w Albanii – 31 marca 1991 r. W grudniu 1990 r. rozpadł się ZSRS.

W 1991 roku w 37 okręgach wyborczych wybierano 391 posłów, zaś 69 mandatów było obsadzonych z list ogólnopolskich. Wybory do Senatu odbyły się wg systemu większościowego. W województwach (a było ich 49) wybierano 2 senatorów – wyjątek stanowiły województwa warszawskie oraz katowickie gdzie wybierano po 3 senatorów. Sejm wybrany w 1991 roku składał się z przedstawicieli aż 29 komitetów wyborczych, które uzyskały od 12,32 proc. głosów do 0,02 proc. Postanowiono w ordynacji o przeliczaniu głosów metodą Sainte-Laguë. W ordynacji nie ustalono progu wyborczego.

Do wyborów wystartowało 6980 osób, tj. ponad 15 kandydatów na jeden mandat, oraz 111 komitetów wyborczych. Frekwencja  wyniosła 43,2 proc., a więc już u progu demokracji nie potrafiliśmy z niej skorzystać i pójść w większości na wybory.

Unia Demokratyczna uzyskała 12,32 proc. głosów (62 mandaty), SLD 11,99 proc. (60 mandatów), Wyborcza Akcja Katolicka 8,74 proc. i 49 mandatów, PSL 8,67 proc. i 48 mandatów, Porozumienie Centrum 8,71 proc. i 44 mandaty, KLD 7,49 proc. i 37 mandatów, PL 5,47 proc. i 28 mandatów, NSZZ „Solidarność” 5,05 proc. i 27 mandatów, PPPP 3,27 proc. i 16 mandatów poselskich. Pozostałe komitety wprowadziły do Sejmu od 1 do 7 posłów.

W Senacie najliczniejszą reprezentację miała UD 21 senatorów, NSZZ „S” 11, PC 9, WAK także 9, PSL 8.

Kadencja parlamentu rozpoczęła się 25 listopada 1991 roku i trwała do 30 maja 1993 roku. Po wyborach nie powiodła się misja tworzenia rządu przez Bronisława Geremka. Lech Wałęsa powierzył następnie 6 grudnia 1991 r. tekę premiera adwokatowi Janowi Olszewskiemu (PC). Po „nocnej zmianie z 4 na 5 czerwca 1992 r. premierem został na 35 dni Waldemar Pawlak (PSL), a dwa miesiące później Hanna Suchocka (UD).

31 maja 1993 roku weszło w życie zarządzenie prezydenta RP rozwiązujące Sejm na wniosek posła Alojzego Pietrzyka (NSZZ „S”).

Tak więc pierwszy parlament wybrany w wolnych wyborach przetrwał 1 rok, 5 miesięcy i 5 dni. W czasie trwania tej krótkiej kadencji powołane zostały trzy rządy.

W 1993 r. wybory wygrał SLD (20,41 proc.), a tekę premiera otrzymał ponownie Waldemar Pawlak, a po nim Józef Oleksy.

Przypomnijmy, że pierwszymi w pełni wolnymi wyborami były wybory samorządowe z maja 1990 roku.

ASG

Download PDF
Powrót Drukuj stronę