26 września 1981. I KZD: Samorządna Rzeczpospolita

26 września 1981 r. w Gdańsku rozpoczęła się druga tura I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”, podczas której Związek przyjął  program pt. „Samorządna Rzeczpospolita”. I KZD był prawdziwą, ale i niełatwą lekcją demokracji. Obserwatorzy i uczestnicy Zjazdu mogli nawet odnieść wrażenie, że do hali Olivii od czasu do czasu zakradał się chaos, a nadmiar demokracji szkodził. Nic bardziej mylnego…

W państwie, któremu rozkazywała jedna partia i nie działały demokratyczne procedury, a Konstytucja była pustym zapisem, związkowcy zorganizowali swój demokratyczny zjazd. „Solidarność” pokazała, że mamy prawo wyboru. Od wiosny 1981 r. wybierano Zarządy Regionów „S”, które  zastępowały tymczasowe Międzyzakładowe Komitety Założycielskie oraz delegatów na zjazd.

Nie obyło się bez tarć. Toczył się spór ideowy wśród delegatów. Szczególnie wyraźny przy próbie zajęcia stanowiska wobec KSS KOR oraz – co naturalne – przy wyborach związkowego lidera.

Do historii przeszło zbyt mało doceniane, a nader doniosłe w swej wymowie „Przesłanie do Ludzi Pracy Europy Wschodniej”. W pamięci pozostał plakat I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” z rocznym chłopczykiem dziarsko kroczącym przez trawnik.

Zjazd, na który przybyło 896 demokratycznie wyłonionych delegatów z 38 Regionów (jeden delegat na 10 tys. członków), reprezentujących ponad dziewięciomilionową rzeszę członków naszego Związku wybrał jego krajowe władze i opracował program oraz strategię włączenia się „S” w plan reform gospodarczych. Najwięcej delegatów – 106, reprezentowało Region Śląsko-Dąbrowskiego. Wśród delegatów znalazło się stu członków PZPR.

Jako pierwszy delegatów na zjazd wybrał 26 kwietnia 1981 roku Region Gorzów Wielkopolski. Walne zebrania delegatów i wybory przedstawicieli odbyły się 25 maja w Regionie Łódzkim (przewodniczący Andrzej Słowik), 8 czerwca w Regionie Pomorze Zachodnie (Marian Jurczyk), 27 czerwca w Regionie Mazowsze (Zbigniew Bujak), 29 i 30 czerwca w Regionie Dolny Śląsk (Władysław Frasyniuk), 4 lipca w Regionie Bydgoskim (Jan Rulewski), 15 lipca w Regionie Gdańskim (Lech Wałęsa), a 28 lipca w Regionie Śląsko-Dąbrowskim (Leszek Waliszewski).

W programie „Samorządna Rzeczpospolita” delegaci NSZZ „S” nakreślili wizję Polski opartej na pluralizmie we wszystkich dziedzinach życia. Zakładał on potrzebę budowania samorządów terytorialnych i pracowniczych. Postulował wprowadzenie niezależnych sądów, wolności słowa, badań naukowych i działalności artystycznej.

Związek domagał się zmiany ustawy o stowarzyszeniach, stwarzającej warunki do swobodnej samoorganizacji społeczeństwa. Stowarzyszenia obywatelskie miałyby uczestniczyć w ciągłym procesie uzgadniania interesów, uczyć się współdziałania, tworzyć kulturę demokracji codziennej.

„Żadne interesy jednostkowe czy grupowe nie mogą być stawiane wyżej niż interes kraju. Nie ma innej drogi ocalenia kraju niż realizacja konstytucyjnej zasady suwerenności narodu” – to zdanie z programu „Samorządna Rzeczpospolita” potwierdza zaskakującą aktualność tego dokumentu także obecnie.

NSZZ „S” rozpostarł swój parasol nad całym niezależnym od władz PRL ruchem społecznym.

Kiedy delegaci przygotowywali się do drugiej tury zjazdu w „Olivii” gen. Tuczapski na posiedzeniu Komitetu Obrony Kraju przedstawił dokumenty do wprowadzenia stanu wojennego (13 września 1981). 4 października 1981 r. w trakcie obrad I KZD Minister Spraw Wewnętrznych Czesław Kiszczak sporządza tajną notatkę na posiedzeniu kierownictwa MSW, w której czytamy m.in.: przygotować listy „pozytywnych dziennikarzy, prokuratorów i sędziów, zweryfikować osoby do internowania, ustalić ekipy zastępcze dla wszystkich zarządów regionów NSZZ „Solidarność”, aktywnie działać, aby „wpuszczać” przeciwnika w „maliny”, oraz pokazywać, że jest on nieodpowiedzialny i awanturniczy, ustalić miejsca izolacji i kadr w zakładach karnych, a 31 października gen. Jaruzelski podjął ostateczną decyzję o wprowadzeniu stanu wojennego.

ASG

Download PDF
Powrót Drukuj stronę