Historia. 17 marca 1921 – Konstytucja Marcowa

Ustawa zasadnicza z dnia 17 marca 1921 r. czyli Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej, opublikowana 1 czerwca 1921 r., obowiązywała do 23 kwietnia 1935 r.

Konstytucja z 1935 roku była jedyną legalną Konstytucją do 1997 roku. Nie potrzebne były żadne projekty mniej lub bardziej obywatelskie – de iure wystarczyło po 1990 roku przywrócić Konstytucję RP z 1935 roku. Byłoby to ostateczne potwierdzenie ciągłości Niepodległej. Niestety,przejmującym władzę w procesie ewolucyjnym po 1989 roku nie starczyło odwagi. Poza tym Lech Wałęsa byłby wątpliwym depozytariuszem insygniów wolnej Polski.

W czym więc rzecz?

Otóż pierwsza nowoczesna polska konstytucja z 1921 r. wprowadzała ustrój republiki demokratycznej o parlamentarno-gabinetowym systemie rządów.

Konstytucja nie określiła liczby posłów (ustalała to ordynacja wyborcza), natomiast liczba członków Senatu miała być równa 1/4 liczby posłów. Władzę zwierzchnią przyznawała narodowi za pośrednictwem specjalnych organów zgodnie z koncepcją trójpodziału władzy. Równolegle z konstytucją marcową, na mocy przepisów przejściowych uchwalonych przez Sejm Ustawodawczy, obowiązywały postanowienia tzw. małej konstytucji z 1919 r. (w odniesieniu do spraw ustrojowych związanych z funkcjonowaniem parlamentu i urzędu Naczelnika Państwa). Konstytucja ustanawiała dwuizbowy parlament. W określonych przypadkach Sejm i Senat łączyły się w Zgromadzenie Narodowe, do którego kompetencji należały m.in. wybór prezydenta oraz (co 25 lat) rewizja konstytucji. Inicjatywa ustawodawcza przysługiwała rządowi i Sejmowi, Senat zaś miał prawo weta zawieszającego, czyli wstrzymania projektu ustawy na 30 dni bądź wprowadzenia poprawek. Sejm mógł ponownie uchwalić wstrzymaną ustawę lub odrzucić poprawki kwalifikowaną większością 11/20 głosów. Czynne prawo wyborcze do Sejmu posiadali obywatele Rzeczpospolitej, którzy ukończyli 21 lat, do Senatu  – 30 lat. Bierne, odpowiednio – 25 i 40 lat.

To wyższe progi niż obecnie, co świadczy o dużej wadze, jaką przykładali ówcześni do świadomych i dojrzałych wyborów politycznych.

Download PDF
Powrót Drukuj stronę