150 lat od urodzin Marszałka: Narodziny legendy

Marszałek Józef Piłsudski, konspirator, socjalista, dowódca Legionów, Naczelnik Państwa 1918-22 i Wódz naczelny, dwukrotny premier, postać niezwykle ważna dla historii XX wieku, za życia i po śmierci otoczony legendą, urodził się 5 grudnia 1867 roku w Zułowie k/Wilna.     

Józef Piłsudski był, obok Ignacego Paderewskiego i Romana Dmowskiego oraz Wojciecha Korfantego, jednym z ojców Niepodległości.

W 1885 roku ukończył gimnazjum rosyjskie, zdając maturę i zapisał się na studia medyczne w Charkowie. Wkrótce został wydalony z uniwersytetu, jako wywrotowiec, za udział w rozruchach i spiski. Jako „państwowy przestępca” został skazany na pięć lat zsyłki.

Był redaktorem „Robotnika” i członkiem CKR Polskiej Partii Socjalistycznej. Brał udział w zakładaniu i w akcjach Organizacji Bojowej PPS, m.in. w ataku na pociąg pod Bezdanami i zdobyciu 200 tys. rubli i sztabek złota.

Był człowiekiem zbuntowanym i świadomym celów. Nie lubił kompromisów. By poślubić Marię primo voto Juszkiewiczową przeszedł z religii katolickiej na luteranizm. W 1904 roku w Tokio namawiał Japończyków do ataku na Rosję. W tym samym czasie Dmowski działał na rzecz opcji prorosyjskiej.

Po klęsce rewolucji 1905 w Rosji powołał do życia „Związek Strzelecki, „Strzelca”, oraz „Drużyny Strzeleckie” na terenach CK Austro-Węgier. Józef Piłsudski, pracując dla celu nadrzędnego, nie cofał się przed współpracą z wywiadem austriackim, organizując oddziały zbrojne – zalążek przyszłej armii. Po utworzeniu Legionów Polskich stanął na czele I Brygady Legionów. Legioniści stoczyli szereg bitew z wojskami rosyjskimi, walcząc po stronie CK Austro-Węgier.

Jednak już wejście Pierwszej Kadrowej do Kielc spotkało się z obojętnością, a nawet wrogością, mieszkańców Kongresówki. Piłsudski i legioniści nie pozostali im dłużny. W legionowej pieśni „My, Pierwsza Brygada” jego legioniści śpiewali:

Nie chcemy już od was uznania
Ni waszych mów ni waszych łez
Skończyły się dni kołatania
Do waszych dusz, do waszych kies.

Po odmówieniu złożenia przysięgi na wierność Austrii i Niemiec przez legionistów brygadier Józef Piłsudski został aresztowany w 1917 roku i osadzony przez Niemców w twierdzy w Magdeburgu. Po klęsce Niemiec Piłsudski wrócił w listopadzie 1918 r. do Warszawy i objął z rąk Rady Regencyjnej  urząd Naczelnika Państwa.  

Czas próby wkrótce nadszedł. W latach 1919–1921 Piłsudski przeprowadził zwycięską wojnę z bolszewicka Rosją, kończąc ją pokojem w Rydze. Dramatyczna była Bitwa Warszawska od 12 do 15 sierpnia 1920 roku. Rozegrana została według planu operacyjnego na podstawie koncepcji Józefa Piłsudskiego. Plan szczegółowy przygotowali szef sztabu generalnego gen. Tadeusz Rozwadowski, płk Tadeusz Piskor i kpt. Bronisław Regulski. Celem operacji było odcięcie korpusu Gaj-Chana, pacyfikującego Płock od armii Tuchaczewskiego i wydanie bitwy na przedpolu Warszawy.

W tym czasie Piłsudski przeszedł załamanie i 12 sierpnia 1920 roku złożył na ręce premiera Wincentego Witosa urząd Naczelnika Państwa. Premier jednak decyzji o podaniu się do dymisji nie ogłosił, a akt dymisji spoczął w sejfie.

13 sierpnia Radzymin, kilkanaście razy przechodził z rąk do rąk. Polscy żołnierze, za cenę wielkich strat, utrzymali miasteczko. 14 sierpnia działania zaczepne na linii Wkry podjęła 5. Armia gen. Władysława Sikorskiego. W zaciekłej walce pod modlińską twierdzą wyróżniała się 18. Dywizja Piechoty gen. Franciszka Krajewskiego. 16 sierpnia gen. Sikorski śmiałym atakiem zdobył Nasielsk. Bolszewicy czmychali w popłochu.

Józef Piłsudski miał też niepodważalny wkład w politykę społeczną. Otóż 11 stycznia 1919 r. jako Naczelnik Państwa Józef Piłsudski wydał dekret o obowiązkowym ubezpieczeniu pracowników, pierwszy polski akt prawny o ubezpieczeniu na wypadek choroby. Dekret gwarantował pracownikom i ich rodzinom pomoc lekarską, leczenie szpitalne i zasiłek chorobowy i stał się podstawą do tworzenia systemu ubezpieczeniowego. 19 maja 1920 r. Sejm podjął odpowiednią ustawę.

W 1922 r. po wyborze Gabriela Narutowicza na prezydenta złożył urząd Naczelnika Państwa, a po roku zrezygnował ze wszystkich funkcji wojskowych i zamieszkał w Sulejówku.

W dworku wytrwał cztery lata. Do „gry” wrócił dokonując od 12 do 15 maja 1926 roku zbrojnego przewrotu. Zamach stan starał się usprawiedliwić sytuacją polityczną i gospodarczą kraju i serią kryzysów gabinetowych. Doszło do walk z oddziałami wiernymi rządowi Witosa. Rozpoczęły się dyktatorskie rządy tzw. sanacji.

Marszałek Józef Piłsudski zmarł w dziewiątą rocznicę zamachu 12 maja 1935 roku. Został pochowany na Wawelu. Jego serce zgodnie z jego ostatnią wolą spoczęło w grobie matki na wileńskim cmentarzu na Rossie.

Polska miała przed sobą cztery lata pokoju. Sanacyjni pułkownicy pozbawieni Wodza nie uchronili nas przed nadciagająca tragedią. W 1939 roku Polska z honorem musiała walczyć na dwa fronty.

Artur S. Górski  

Download PDF
Powrót Drukuj stronę