Wstępne opinie do projektu ustawy o systemie oceniania jakości edukacji

Region Gdański

 

I.(Autor – do wiadomości Sekcji Gdańskiej)

Uwagi do rządowego (MEN) projektu ustawy o systemie oceniania jakości edukacji z dnia 21 grudnia 2010 r.

 

Tytuł ustawy

 

Zgodnie z art. 1 ustawa (projekt)  określa organizacje i zasady działania systemu oceniania jakości edukacji obejmującego kształcenie, wychowania i opiekę w przedszkolach, szkołach, placówkach i placówkach doskonalenia nauczycieli działających na podstawie ustawy o systemie oświaty. utworzonych z istniejących obecnie instytucji (CKE, OKE, kuratoriów oświaty, ORE i KOWEZiU) tylko  zadania Krajowego Ośrodka Jakości Edukacji  (art.11) związane są bezpośrednio z oceną jakościową systemu. 

 

Zadania Krajowego Ośrodka Rozwoju Edukacji (art.27 projektu) mają polegać na „wspieraniu zmian”, „prowadzeniu działań”, „organizacji szkoleń”. Zadania Wojewody zaś zostały określone tylko poprzez zmiany z obowiązującym prawie (art.31 ust.14, 15, 16, 17, 18, 19, 20 projektu wprowadzający zmiany w ustawie o systemie oświaty)  i również polegają na „realizacji”, „wykonywaniu zadań”, „współdziałaniu”.

Nadzór pedagogiczny

 

Formy nadzoru pedagogicznego (art.13 ust.2) zostały zawężone do ewaluacji i kontroli. Brak jest wspomagania. Może to prowadzić do zbytniej formalizacji i biurokratyzacji przy ocenianiu procesów dydaktyczno-wychowawczych. Ze wspomaganiem łączono również tradycyjnie szeroko rozumianą funkcję informacyjną dla rodziców, uczniów i nauczycieli wykonywaną np.: przez kuratoria.

Kwalifikacje

 

a)      Kierowników nowych urzędów (NIJE, COJE, KOJE, ROJE) – w art. 6, art. 11 ust.6, art. 12 ust. 10,  art. 27 ust.4 projektu przy określeniu wymogów niezbędnych kandydatów na stanowiska kierownicze w urzędach pominięto konieczność posiadania statusu nauczyciela i stażu pedagogicznego. Wprowadzone określenie „posiada wiedzę i doświadczenie z zakresu spraw….” jest niedookreślone i wieloznaczne, daje możliwość różnych interpretacji w zależności od intencji podmiotów oceniających.

b)      Pracowników nowych urzędów – „inspektorzy jakości edukacji” (art. 17) brak określonych wymagań oprócz pozbawienia statusu nauczyciela – wykreślenie art. 1 ust. 2 pkt 1 Karty Nauczyciela i art. 17 ust. 2 KN – urlopowania na czas pełnienia funkcji, art. 9e ust.2 KN, art. 32, art. 91a ust. 1 i 2 KN – awans zawodowy wizytatora, (art. 29 ust. 1, 7, 11, 14, 19 projektu) i wykreśleniu art. 103 ustawy z dnia 21 listopada 2008 roku o służbie cywilnej oraz art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach państwowych.  Pozbawia to pracowników KO możliwości przejścia na emeryturę na zasadach określonych w art.88 KN. Zgodnie z art. 47 projektowanej ustawy dotychczasowych pracowników którzy byli zatrudnieni na stanowiskach wymagających kwalifikacji pedagogicznych zatrudnia się w ROJE na stanowiskach inspektorów jakości edukacji pod warunkiem ukończenia doskonalenia w zakresie ewaluacji lub kontroli. Brak informacji o wymaganiach kwalifikacyjnych wobec nowozatrudnianych pracownikach (art. 28 projektowanej ustawy zawiera upoważnienie dla MEN do wydania rozporządzenia – ale brak informacji o założeniach).

c)      Przekazanie uprawnienia do wyrażania zgody na zatrudnienie nauczycieli bez kwalifikacji (art. 10 ust.9 KN) oraz osób niebędących nauczycielami (art. 7 ust. 1a ustawy o systemie edukacji) do wyłącznej kompetencji organu prowadzącego szkołę (dotyczy to nie tylko szkół publicznych ale i niepublicznych o uprawnieniach publicznych). Rodzi to obawy o utrzymanie dotychczasowego poziomu kadry pedagogicznej (przy założeniu że ewaluacja całościowa odbywać się będzie raz na 5 lat, a zakresy kontroli planowej będą określane tylko przez MEN).

Odwołanie od oceny pracy i odwołanie od oceny dorobku zawodowego nauczyciela

 

Przekazanie uprawnień do wyłącznej kompetencji organu prowadzącego (art. 29 ust.3 projektu zmieniający art. 6a ust. 9  KN oraz art. 29 ust. 5 zmieniający art. 9 c ust. 9 i 10 KN). Brak udziału osób sprawujących nadzór pedagogicznych rodzi obawy o rzetelność przeprowadzania postępowań odwoławczych (zgodnie z art. 6a ust. 10 KN od oceny dokonanej przez zespół oceniający nie przysługuje odwołanie – ocena jest ostateczna) i zbytnią zależność podmiotów powoływanych do składu zespołu oceniającego.  Ponadto zmiana organu odwoławczego od oceny  pracy wymaga Rozporządzenia MEN z 2 listopada 2000 r. w sprawie kryteriów i trybu dokonywania oceny nauczyciela, trybu odwoławczego oraz składu i sposobu powoływania zespołu oceniającego.

Awans zawodowy

 

Pozbawienie organu sprawującego nadzór pedagogiczny przedstawicielstwa w komisji egzaminacyjnej na stopień nauczyciela mianowanego. (art. 29 ust.7 projektowanej ustawy uchylający art. 9g ust. 2 pkt 2 KN). Zmienia to obowiązującą od 2000 roku zasadę udziału różnych podmiotów odpowiedzialnych za jakość awansu zawodowego na wszystkich szczeblach awansu. Nauczyciel stażysta, kontraktowy i mianowany staje się całkowicie zależy od lokalnej polityki oświatowej (niezależni eksperci z listy MEN zwykle wywodzą się z tego samego regionu i środowiska) co może wpływać niekorzystnie na rozwój nauczyciela jako jednostki niezależnej mającej nauczać i wychowywać ucznia „dla przyszłości” a nie dla teraźniejszych układów. Realizacja uprawienie dla przedstawicieli Wojewody do udziału w procedurze awansowej w charakterze obserwatora zależne jest od dobrej woli organu prowadzącego (musi zawiadomić o miejscu i terminie posiedzenia komisji).

Ponadto w związku z pozbawieniem uprawnień pedagogicznych z listy ekspertów MEN powinni zostać skreśleni  zostaną wszyscy nauczyciele zatrudnieni dotychczas na stanowiskach, na których wymagane są kwalifikacje pedagogiczne (MEN, KO, CKE, OKE) z uwagi na to, że nie spełniają wymogów określonych w 9g ust.5 KN.

Zmiana podmiotu uprawnionego do przeprowadzania szkoleń dla kandydatów na ekspertów (ze wskazanego w art. 9g ust. 11a pkt 3 KN „publicznej placówki doskonalenia nauczycieli o zasięgu krajowym – art. 5 ust. 3b lit.b uoso” na Krajowy Ośrodek Rozwoju Edukacji budzi obawy o trwałość uprawnień ekspertów nabytych w trakcie szkoleń prowadzonych przez CODN lub ORE. W przypadku egzaminatorów w art. 57 projektowanej ustawy zawarto informację, że wpisy egzaminatorów do ewidencji prowadzonej do dnia 31 sierpnia 2011 r. przez OKE z dniem 1 września stają się wpisami do ewidencji egzaminatorów prowadzonej prze KOJE.

Wątpliwości może budzić uprawnienie Wojewody do składania wniosków do Kapituły o nadanie tytułu  honorowego profesora oświaty(art. 29 ust. 9 projektowanej ustawy zmieniający art. 9i ust. 2 KN) przy jednoczesnym pozbawieniu wojewody możliwości nagradzania najbardziej aktywnych nauczycieli ( art. 29 ust. 15 uchylający art. 49 ust. 2 KN). Sugeruje to jedynie administracyjną rolę Wojewody (biurokratyczną !!!).

Egzaminatorzy

 

Zmiana podmiotu uprawnionego do przeprowadzania szkoleń dla kandydatów na egzaminatorów budzi obawy o trwałość nabytych uprawnień.

Prowadzenie szkół do 70 uczniów

 

Odebranie organowi sprawującemu nadzór pedagogiczny uprawnienia do wyrażenia pozytywnej opinii w sprawie przekazania w drodze umowy osobie prawnej niebędącej jst lub osobie fizycznej prowadzenia szkoły liczącej poniżej 70 uczniów (art. 31 ust. 2  projektowanej ustawy zmieniającej art. 5 ust. 5g uoso) może przyspieszyć prywatyzację małych szkół i obniżyć jakość edukacji (przy nadmiernym wykorzystaniu zgody organu prowadzącego (osoby prawnej lub fizycznej !!!)  na zatrudnienie nauczycieli bez kwalifikacji).

Odwołanie dyrektora ze stanowiska w trakcie roku szkolnego.

Pozbawienie organu sprawującego nadzór pedagogiczny  do opiniowania wniosku organu prowadzącego o odwołanie nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia (art. 31 ust. 23 pkt b projektowanej ustawy zmieniającej art. 38 ust. 2 uoso) budzi obawy o przedkładanie polityki lokalnej nad rzetelności prawidłowość procesu dydaktyczno-wychowawczego. W obecnym stanie prawnym określenie „szczególnie uzasadnione przypadku” również budzi zastrzeżenia ale jest możliwość weryfikacji tego niedookreślonego pojęcia przez organ inny niż wykonujący uprawnienie.

Kompetencje Wojewody

 

Wątpliwości budzi celowość przesyłania  statutu szkoły lub placówki publicznej wojewodzie i dyrektorowi ROJE (art. 31 ust. 27 projektu zmieniający art. 58 ust. 7 uoso) przy założeniu, że tylko dyrektor ROJE, w drodze decyzji administracyjnej, może uchylić statut szkoły lub placówki publicznej albo niektóre jego postanowienia, jeżeli są sprzeczne z prawem (art.31 ust. 29 projektu zmieniający art. 60 ust.3 uoso)

10.  Odwołanie od orzeczeń PPP

 

Przekazanie organom prowadzącym PPP rozpatrywanie odwołania od orzeczeń PPP o potrzebie wczesnego wspomagania, kształcenia specjalnego, indywidualnego nauczania, potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych robi poważne obawy. Ten sam organ prowadzący ma prawo weryfikowania opinii i jednocześnie zobowiązany jest do jej przestrzegania oraz ponoszenia kosztów z tytułu jej stosowania.

Uwagi ogólne

W/w przedstawione uwagi nie zawierają oceny celowości dokonywania zmian w oświacie z uwagi na polityczny a nie merytoryczny kontekst przemian  i to pozostawiamy politykom.

 

Wojciech Książek

 

II. Wstępne swoje uwagi do projektu ustawy o systemie oceniania jakości edukacji (ukazał się na str. Internetowej MEN 21. 12. 2010).

1.      Pytanie zasadnicze o CEL. PO CO ta ustawa, gdy rok temu dosyć daleko nowelizowano rozporządzenie o nadzorze pedagogicznym(7. 10. 2009 r.) jak również wprowadzono b. ciekawy prawnie obowiązek sporządzania corocznych raportów o stanie edukacji przez JST oraz odrębnie przez kuratorów?

a.      Potrzebny jest głębszy namysł, odpowiedź na pytanie, jak wyobrażamy równowagę EDUKACYJNEGO STOŁU po proponowanych zmianach:  prawa i obowiązki MEN, KOJE, ROJE, wojewodowie – JST – Dyrektorzy i nauczyciele – uczniowie i rodzice? Szanując prawo do zgłaszania różnych inicjatyw ważne, aby nie tworzyć rozwiązań pospiesznych (wiele uwagi np. należy skoncentrować na porządnym wdrożeniu programu „sześciolatek w szkole”, aby dzieci te nie były swoistymi królikami doświadczalnymi, na nowe podstawy programowe, na lepsze nauczanie matematyki, itd.)

2.      Czy zakłada się DEBATĘ – dyskusję nad modelem nadzoru i zamierza się przedstawić modele nadzoru, zarządzania w innych krajach – np. w Finlandii, gdzie osiąga się najlepsze wyniki w badaniach PISA?

3.      Czy nie lepiej usprawnić obecny model MEN – Kuratoria – CKE i OKE (8), zapewnić drożność i przejrzystość kompetencji tych instytucji (żeby nie było problemów skutkujących m. in. dymisją dyr. CKE – prof. K. Konarzewskiego)?

a.      Ostatnie badania PISA pokazują ciągły wzrost badanych umiejętności polskich piętnastolatków (cieszy ten odłożony w czasie skutek zmian w polskiej edukacji z przełomu wieków. Ale system ten należy głównie mądrze i bardzo ostrożnie korygować),

4.      Czy instytucja NACZELNEGO INSPEKTORA JAKOŚCI EDUKACJI (NIJE)  nie dubluje zadań MEN? Po co wtedy Minister Edukacji: Art. 4, ust. 7 i 8)?

5.      Czy w nowej sytuacji Regionalne Ośrodki Jakości Edukacji nie powinny powstać w 16 województwach (w miejsce obecnych – 8)?

6.      Art. 13 – nadzór pedagogiczny ze strony ROJE ma polegać m. in. na „ocenianiu stanu i WARUNKÓW działalności…” Czy to nie powinna być kompetencja wizytatorów „postkuratoryjnych”? (usytuowanych dalej przy wojewodzie – patrz art. 31, pkt 15)?

7.       Art. 16. Mówi o zadaniach dyrektora szkoły. Co pozostanie w Ustawie o systemie oświaty – konstytucji oświatowej. Warto odbyć debatę, aby ustalić przejrzystość aktów prawa oświatowego?

8.      Art. 19 ust. 2 – niejasny tryb możliwego odwołania dyrektora – grozi mobbingiem,

9.      Art. 24-25. Do szczegółowego sprawdzenia są zapisy o wymaganiach/kwalifikacjach egzaminatorów.

10.  Art. 29. Trzeba sprawdzić zapisy o komisjach awansowo-konkursowych – znowu inne składy, a także o warunkach bycia ekspertem. Już były z tym problemy, gdy szkolenia organizował CODN (proponowany Krajowy Ośrodek Rozwoju Edukacji),

a.      Należy czytać te uwagi łącznie z art. 53 i 54 projektu, gdzie mowa jest o toczących się postępowaniach o nadanie stopnia nauczyciela dyplomowanego oraz o odwołaniach od ocen pracy nauczycieli,

11.  Art. 29, ust. 13,Tam też mowa o wydzieleniu funduszu na profesorów oświaty – 120 wynagrodzeń zasadniczych stażysty. Czyli dzieląc to przez 6., daje 20 nominacji rocznie – to jednak mało chociażby w stosunku do ilości województw.

12.  Art. 29, ust. 15, Jest wydzielonych 4.759 wynagrodzeń stażysty jako fundusz na nagrody ministra edukacji. W uzasadnieniu podaje się, że kwota ta wzrosła dwukrotnie. To byłby krok w dobrym kierunku (jak zlikwidowanie nagród I i II stopnia), ale co z nagrodami kuratora? Czy środki nie przechodzą na poziom MEN – wtedy o żadnym wzroście nie ma mowy?

13.   Art. 31. Ważny jest powtórzenie zapisu obligującego JST do przejęcia sprywatyzowanej wcześniej szkoły (tych, które mogli prywatyzować – czyli do 70 uczniów)!

14.  Art. 31, pkt 25. Ważny jest zapis obligujący dyrektora do przedstawiania radzie pedagogicznej min. 2 razy w roku informacji o działalności szkoły,

15.  Art. 34. Należy sprawdzić zasady przeprowadzania egzaminów kwalifikacyjnych na tytuł zawodowy (czy tylko Izby Rzemieślnicze)?

16.  Art. 38. Powołuje się jeszcze NUJE – Naczelny Urząd Jakości Edukacji? Gdzie koniec tych zmian nazw placówek (tę technikę zmiany nazw, statutów stosowało się dla … przeprowadzenia zmianom kadrowych na stanowiskach kierowniczych)?

17.  Uwaga na niejasne zapisy art. 8 ust. 2 oraz art. 12 ust. 10, pkt 5, oraz dlaczego nie zawsze pisze się o rozstrzygnięciach konkursowych na stanowiska kierownicze – np. art. 5 ust. 3, art. 11 ust. 5?

18.  Pytanie o ludzi (ok. 1300 wizytatorów kuratoryjnych, a także pracowników CKE, OKE, b. CODN, KOWEZiU, MEN). Ten ich nowy liczbowy przydział wydaje się zbyt mechaniczny? W projekcie ustawy podaje się konkretne liczby – ilu przejdzie pracowników w Warszawie, Łodzi, Gdańsku, Poznaniu, Krakowie, Jaworznie, Łomży, Wrocławiu. Przecież to są żywi ludzie, nie przedmioty, czy paprotki do przestawiania…

a.      Art. 29. Niejasne jest umocowanie wizytatorów, którzy pozostaną zatrudnieni przez wojewodów (czy będą to dalej „mini-kuratoria”)? Jak do tego mają się zapisy art. 37 projektu ustawy? Jak czyta się w „Uzasadnieniu” zakres zadań edukacyjnych wojewodów, to jest ich dużo więcej niż… MEN. A co z wpływem na podział środków z Europejskiego Funduszu Społecznego?

b.     Podaje się w uzasadnieniu, że liczba urzędników zmniejszy się o ponad 300, co za 2 lata da oszczędności rzędu 20 mln zł. Znając sytuację, że w ostatnich dwóch latach liczba urzędników w Polsce wzrosła o… 57 tys., lepiej nie podawać takich populistycznych argumentów. Polska wersja prawa Parkinsona, że zamiast zmniejszać, zatrudnia się dodatkowo „swoich”, działa skutecznie także w ramach „taniego państwa”.

Widać już wstępnie, że sytuacja grozi:

Kryzysem autorytetu urzędnika państwowego. Człowiek musi być traktowany PODMIOTOWO, a nie jak przysłowiowa ulęgałka. Wówczas taki antywzór przenosi się na inne poziomy oświaty.

Kryzysem dialogu w życiu publicznym. Niepokojący jest brak należytego DIALOGU przy proponowaniu tak ważnych i zasadniczych rozwiązań.

Kryzysem Ministerstwa Edukacji Narodowej. Coraz bardziej przytłaczające jest to mnożenie bytów ponad niezbędne potrzeby, przed czym przestrzegał już Św. Augustyn.

Kryzysem prawa. Rozumienie władzy jako szachownicy, obniża rangę państwa, rodzi bezsilność i zniechęcenie, swoiste wycofywanie się z działalności publicznej. Jest to tym bardziej niedobre w przypadku ludzi oświaty, gdzie powinny obowiązywać wysokie standardy etyczne, wzajemny szacunek, szukanie porozumienia. Tylko wtedy, w kolejnych kadencjach nie będzie odwracania dokonań poprzedników, odbijania się od przysłowiowej ściany do ściany.

Wojciech Książek (Przewodniczący „S” oświatowej w regionie gdańskim)

 

 

III. Bożena Brauer – Przewodnicząca „S” oświatowej w Gdańsku

 

Negatywne zmiany

Zwiększenie kompetencji organów prowadzących :

a)     odwołanie od oceny dorobku zawodowego do organu prowadzącego , było do KO,

b)     zgoda na zatrudnienie osoby bez kwalifikacji, przekazanie szkoły liczącej nie więcej niż 70 uczniów innemu podmiotowi bez opinii nadzoru pedagogicznego,

c)    powierzenie kierowania szkołą przez osobę nie będącą nauczycielem bez opinii

nadzoru,

d)   likwidacja szkoły bez opinii nadzoru,

e)   odwołanie rodziców do organu prowadzącego od orzeczenia ws. dziecka do organu prowadzącego, było do KO,

f)    komisje ds. awansu zawodowego na nauczyciela mianowanego bez przedstawicieli nadzoru pedagogicznego;

 

Usuwa się z Karty Nauczyciela pracowników nadzoru pedagogicznego, chociaż w zespole ds. statusu zawodowego nauczyciela przy MEN dopiero trwa dyskusja kto ma  być objęty KN.

      

Co z ekspertami ds. awansu zawodowego, którzy zdali egzaminy państwowe na egzaminatora( nie znalazłam żadnego zapisu w tej sprawie).

 

Pozytywne zmiany:

1.W art. 36 UoSO :

a)  wykreślono ust.14, czyli możliwość przedłużenia sprawowania funkcji dyrektora po upływie kadencji

b) w ust. 9 w przypadku łączenia szkół w komisji konkursowej po jednym przedstawicielu RP i Rady Rodziców każdej ze szkół.

Download PDF
Powrót Drukuj stronę