Rola ŚWIETLICY SZKOLNEJ w zapewnieniu odpowiedniej opieki i rozwoju ucznia – Komunikat z konferencji

W dniu 10 marca 2009 r. odbyła się konferencja pt. „Rola ŚWIETLICY SZKOLNEJ w zapewnieniu odpowiedniej opieki i rozwoju ucznia” zorganizowana przez Sekcję Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność” Regionu Gdańskiego we współpracy z Sekcją Krajową Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność”.


W zebraniu wzięło udział ponad stu przedstawicieli szkół, rodziców, samorządów terytorialnych z Gdańska, Gdyni, Sopotu, Tczewa, Bytowa, Chojnic, Pelplina, Brus, Kolbud, Czerska, Przywidza, Rumi, Redy, Pruszcza Gdańskiego, Kościerzyny, Wejherowa, a także Krakowa i Koszalina.
Głos zabierali m. in.: Elżbieta Matejka – zastępca dyrektora Departamentu Zwiększania Szans Edukacyjnych. Ministerstwa Edukacji Narodowej, Marek Ścibior – wizytator Kuratorium Oświaty w Gdańsku, Krzysztof Jankowski – dyrektor Szkoły Podstawowej nr 14 w Gdyni, Bernadeta Zimnicka – dyrektor Gminnego Zespołu Oświaty w Chojnicach, Małgorzata Cieszyńska – Zespół Szkół w Przywidzu, Wojciech Jankowski – dyrektor SP nr 1 w Sopocie oraz st. sierż. Natalia Dmowska – Policja w Sopocie.

Podczas konferencji podkreślano, że świetlice szkolne spełniają ważną rolę w zapewnieniu odpowiedniej opieki, ale też rozwoju psychofizycznego uczniów. Zadania te wzrastają w sytuacji kryzysu gospodarczego, poszukiwania pracy przez rodziców oraz ich często dłuższych dojazdów do pracy, czy emigracji zarobkowej. 
 
Obecnie coraz częściej opieką świetlicy szkoła obejmuje nawet 2/3 uczniów klas I-III, którym dom, ze względu na wydłużającą się pracę zawodową rodziców, nie może jej zapewnić w pełnym wymiarze czasu. Ponadto świetlica spełnia często dodatkowe funkcje opiekuńcze, wobec dzieci z rodzin niewydolnych wychowawczo. Świetlica wspomaga też pracę szkoły w zakresie wyrównywania braków i opóźnień w rozwoju fizycznym i psychicznym poszczególnych uczniów. Świetlica szkolna w coraz większym stopniu zaspokaja potrzeby dziecka w dziedzinie działalności twórczej, polegającej na kształtowaniu i rozwijaniu zainteresowań i zamiłowań, wykrywaniu uzdolnień u dzieci oraz stwarzaniu warunków dla ich rozwoju, rozbudzania aktywności społecznej i postawy twórczej. Ponadto świetlica w znacznym stopniu kształtuje nawyk czynnego wypoczynku, uczy racjonalnego spędzania czasu wolnego.

Zwracano również uwagę, że wychowawcy świetlic szkolnych wykonują dużą pracę na rzecz zapewniania poczucia bezpieczeństwa, czy zapewnienia ciekawych zajęć uczniom, co nie zawsze bywa należycie doceniane przez władze szkół, organów prowadzących i nadzoru pedagogicznego (np. w systemie nagradzania – dodatki motywacyjne). Podobnie jak próby wyeliminowania nauczycieli świetlicy z tzw. emerytalnych świadczeń kompensacyjnych.
 
W opinii uczestników konferencji, wymienione powyżej zadania, składające się na rolę świetlicy szkolnej w zapewnieniu właściwej opieki i rozwoju dzieci oraz młodzieży, mogą być realizowane w pełni tylko w przypadku spełnienia następujących warunków:

1. Wprowadzenia standardów, jeżeli chodzi o świetlice szkolne w poszczególnych typach szkół (konkretne warunki wyposażeniowe, liczba pomieszczeń, ilość uczniów pod opieką jednego nauczyciela, zielone ogródki, place zabaw, miejsce do gier i zabaw ruchowych). Mniejsze limity uczniów przypadających na jednego wychowawcę (bywają chwile, że przypada do 50 uczniów na wychowawcę) są tym bardziej potrzebne w związku z coraz większymi problemami z dyscypliną wśród dzieci (obecnością w świetlicach szkolnych dzieci nadpobudliwych z ADHD), ale też potrzebą większej personalizacji kontaktu na linii uczeń – wychowawca. Można to zrobić, zakładając etapy – czas dojścia do owych standardów minimum (organy prowadzące mogą oczywiście rozszerzać tę ofertę).
a. Uwaga: postanowiono zwrócić się do MEN o potwierdzenie na piśmie wykładni rozporządzenia MEN o ramowych statutach szkół (par.7 pkt 2), który mówi, że: „..Praca w świetlicy szkolnej odbywa się w grupach wychowawczych. Liczba dzieci w grupie nie powinna przekraczać 25.” przedstawionej przez dyr. E. Matejkę, że chodzi tu o liczbę dzieci zapisanych w dzienniku świetlicy szkolnej.

2. Dokładnego monitorowania realizacji rocznych planów pracy świetlicy szkolnej. Jest to tym bardziej ważne po nowelizacji ustawy Karta Nauczyciela, która daje możliwość realizacji dodatkowej 1 godziny (a od 1 września 2010 – 2 godzin), w świetlicy szkolnej. Świetlica nie może być zadaniem realizowanym z doskoku, czy być sprowadzona do roli przysłowiowej poczekalni. Jej działalność powinna być zaplanowana, realizować roczny plan pracy. Nauczyciele, którzy nie są wychowawcami świetlic – powinni co najwyżej przejmować obowiązki nauczyciela wspomagającego pracę wychowawcy. Najlepiej, gdyby realizowali zajęcia wyrównawcze, koła zainteresowań, tak ważne dla indywidualnego rozwoju ucznia, ale też aby zmniejszyć liczbę uczniów będących w świetlicy, szczególnie w czasie tzw. godzin szczytu w szkole, czyli od 13.00 do 15.00.

3. Uregulowania sytuacji, gdy rodzice nie odbierają dzieci „o czasie”, tzn. przychodzą po formalnym zakończeniu pracy świetlicy. Powoduje to konieczność dłuższego pozostawania w pracy wychowawców, za co nie otrzymują do tej pory dodatkowego wynagrodzenia. Trzeba jasno zdefiniować, kto odpowiada za bezpieczeństwo dzieci po zakończeniu pracy świetlicy oraz czy istnieje możliwość zorganizowania godzin dyżurów odpłatnych (są ponoć przedszkola, gdzie spóźniony rodzic płaci 50 zł za każdą nowo-rozpoczęta godzinę dalszej opieki świetlicowej). Oznacza to, że praca wychowawcy jest bardzo stresogenna (np. obawy o pomówienia ze strony osób odbierających dzieci, gdy zachodzi podejrzenie, że osoba jest np. nietrzeźwa). Uwaga: Przekazywanie dzieci powinno następować zgodnie z deklaracjami odbioru (rodzice-opiekunowie powinni składać zgody na samodzielne wyjścia dzieci z klas IV – VI). Potrzebna jest też stała współpraca z pogotowiem opiekuńczym i policją.

4. Otoczenia szczególną opiekę świetlicową dzieci sześcioletnich, ale także pięcioletnich, gdy oddziały wychowania przedszkolnego zostaną umieszczone w szkołach (np. zapewnienia kącików wypoczynku).

5. Przeznaczenia większych środków finansowych na:

  • Potrzeby dydaktyczne świetlic szkolnych (materiały papiernicze, gry planszowe, kącik komputerowy, itd.),
  • Zajęcia pozalekcyjne, które pozwolą zmniejszyć – często nadmierną – liczbę dzieci w świetlicy (wiąże się z tym problem odpowiednich wag w naliczaniu subwencji oświatowej oraz możliwości pozyskiwania środków np. z Funduszu Przeciwdziałania Alkoholizmowi – tzw. kapslowe).
  • Uwaga: Postanowiono zwrócić się do MEN o:
  • i. informację dotyczące procedur występowania o finanse na te zadania ze środków UE,
  • ii. możliwość utworzenia dodatkowej tzw. wagi finansowej na ucznia w świetlicy szkolnej.

6. Zapewnienia odpowiednich warunków dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnej korzystającej ze świetlic, tj. m. in.:

  • odpowiednich udogodnień architektonicznych,
  • nauczycieli wspomagających do pracy z uczniami niepełnosprawnymi w świetlicach szkolnych,
  • wprowadzenia rozwiązań prawnych dotyczących pobytu w świetlicy dzieci zgodnie z orzeczeniami Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej.

7. Zwrócenia uwagi na potrzeby świetlic socjoterapeutycznych, w tym zatrudniania minimum 2 wychowawców (pedagogów) w grupie socjoterapetucznej.

8. Stworzenia możliwości (głównie finansowych) na funkcjonowanie świetlic w szkołach ponadgimnazjalnych, szczególnie gdy uczy się w niej młodzież dojeżdżająca.

9. Stwarzania odpowiedniej oferty dla nauczycieli:

  • Zapewnienia warunków przygotowania do zawodu nauczycielskiego – przez realizację odpowiednich standardów – minimów programowych na kierunkach pedagogicznych wyższych uczelni i tak ważnych praktyk studenckich,
  • Przygotowania odpowiedniego systemu doskonalenia zawodowego i doradztwa metodycznego,
  • Ustalenie dodatku za wychowawstwo oraz za pracę w warunkach trudnych,
  • Zwrócenia uwagi na problem odpowiednich kwalifikacji nauczycieli pracujących w świetlicy szkolnej, wykluczenia między innymi osób po pedagogice resocjalizacyjnej (oraz na problemy związane z awansem zawodowym),
  • Określenie wymiaru czasu przypadającego na przerwy w pracy (często bywa tak, że nawet chwilowe wyjście wychowawcy, który realizuje obowiązkowe pensum w wysokości 26 godzin „zegarowych”, bywa bardzo utrudnione),
  • Dopuszczalne normy hałasu w salach świetlicowych i powierzchni na jednego ucznia (2 m2),

10. Poza tym zwrócono uwagę między innymi na:

  • Odejście od wykorzystania świetlicy jako doraźnego miejsca opieki nad całymi klasami w trakcie absencji nauczycieli poszczególnych przedmiotów,
  • Dostosowanie godzin otwarcia świetlicy do godzin pracy w przedszkolu (10h),
  • Częściowo inną rolę świetlicy w szkole na terenie wiejskim (pracuje mniej matek niż w mieście, świetlice są krócej otwarte, najczęściej „do ostatniego autobusu”. Ale to też nie może być przechowalnia dla dzieci dowożonych),
  • Znaczenie współpracy z biblioteką szkolną (czytelnia, dostęp do Internetu),
  • Współdziałanie ze stołówką szkolną (tym bardziej, gdy w okresie kryzysu gospodarczego może wzrastać liczba wydawanych posiłków),
  • Potrzebę zmian w systemie pracy szkoły w czasie rekolekcji, aby w trakcie tych 3 dni uczniowie, oprócz 1 godziny rekolekcji, mogli korzystać z innych – oprócz świetlicowych – zajęć,
  • Konieczność przypominania procedur związanych z reakcją na podejrzenia o posiadanie środków psychotropowych i innych (p. dyr. E. Matejka zadeklarowała przesłanie opracowanych już w tym zakresie zasad).

Uczestnicy konferencji – w wyniku dyskusji – przyjęli zestaw wniosków. W celu ich skutecznej realizacji postanowili zwrócić się do:

  1. Ministerstwa Edukacji Narodowej,
  2. jednostek samorządu terytorialnego,
  3. Komendy Wojewódzkiej Policji w Gdańsku,
  4. Wojewódzkich placówek doskonalenia nauczycieli (CEN w Gdańsku, WOM w Słupsku).

(Wnioski opracował zespół w składzie: Sabina Leyk-Kania – wicedyrektor SP nr 1 w Sopocie (przewodnicząca zespołu), Marta Lentas i Wanda Łopińska – SP nr 8 w Sopocie, Henryka Śmigielska – ZKPiG w Gdańsku, Violetta Sosnowska – ZS nr 11 w Gdyni)

Krystyna Bojahr      
(Wiceprzewodnicząca Sekcji)     

Wojciech Książek
(Przewodniczący Sekcji)

W załączeniu:

  1. Pismo Komendanta Miejskiej Policji w Sopocie w sprawie odbioru dzieci ze szkół i przedszkoli,
  2. Rola świetlicy szkolnej i zadania nauczyciela – opr. Krystyna Baryś – SP 15 Gdańsk,
  3. Opracowanie – Kuratorium Oświaty w Gdańsku – wizyt. Marek Ścibior
  4. Opracowania i uwagi szczegółowe: Gmina Chojnice (opr. dyr. Bernadetta Zimnicka), w Gminie Brusy (opr. Agnieszka Kulesza), w ZS Kolbudy (opr. Sylwia Łukomska i Izabela Rułkowska), SP nr 8 w Sopocie (Marta Lentas i Wanda Łopińska ), Kraków-Podgórze (Bernadetta Bochenek i Jadwiga Mitka), ZS Przywidz (Małgorzata Cieszyńska), Daniela Stefanicka – Gdańsk.

Komunikat otrzymują:
- Ministerstwo Edukacji Narodowej,
- Komisja Edukacji Sejmu i Senatu RP,
- Pomorski Kurator Oświaty,
- Komendant Główny oraz Komendant Wojewódzki Policji w Gdańsku,
- Centrum Doskonalenia Nauczycieli w Gdańsku i Wojewódzki Ośrodek Doskonalenia w Słupsku,
- Organy prowadzące – Gminy Województwa Pomorskiego,
- Sekcja Krajowa Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność”.

Download PDF
Powrót Drukuj stronę