Niepełnosprawni są wśród nas

Oczywistą prawdą jest twierdzenie, że praca daje nam możliwość pełnego uczestniczenia w życiu społecznym. Jest szansą na osobisty rozwój i wpływa na wzrost samooceny. Dlatego nie może dziwić nas fakt, że wiele osób niepełnosprawnych chce pracować, a ich ambicje zawodowe są w dzisiejszych czasach zdecydowanie wyższe niż były kilkadziesiąt lat temu.

Z pracy płynie wiele korzyści także pozafinansowych. Można być niezależnym w podejmowaniu decyzji, mieć kontrolę nad własnym życiem, możliwość rozwijania pewności siebie i dobrej samooceny, po prostu bycia częścią społeczeństwa.
Jak czytamy w raporcie Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej „Osoby niepełnosprawne na rynku pracy w kraju w 2003 r.”, w Polsce jest ponad 4,5 mln osób niepełnosprawnych. Ponad połowa z nich, bo aż 2,5 mln, należy do dawnej I i II grupy, czyli mając gorszy stan zdrowia aż 83,5 proc.osób w wieku 15 lat i więcej pozostaje biernych zawodowo. Osoby niepełnosprawne chcące pracować mogą szukać zatrudnienia na chronionym lub próbować swoich sił na otwartym rynku pracy.

Na rynku pracy
Chroniony rynek pracy to powoływane na mocy ustaw i organizowane wg rozporządzeń zakłady pracy chronionej, zakłady aktywności zawodowej i warsztaty terapii zajęciowej. Ich celem jest stworzenie warunków do zatrudnienia osób niepełnosprawnych o znacznie ograniczonej zdolności do wykonywania pracy zarobkowej.  Zasady, na których zatrudniani są pracownicy w tych zakładach, są takie same jak w innych przedsiębiorstwach, większość ma umowę o pracę, część umowę-zlecenie. Mają oni takie same prawa, obowiązki oraz przywileje jak inni pracownicy. Co odróżnia zakład pracy chronionej od zwykłego przedsiębiorstwa, to obowiązek zapewnienia osobom niepełnosprawnym opieki medycznej, rehabilitacyjnej i socjalnej i przystosowane stanowiska pracy. Zakłady aktywności zawodowej tworzy się w celu zatrudnienia osób mających znaczny stopień niepełnosprawności. Dają one możliwość podjęcia pracy dostosowanej do ich potrzeb i możliwości. Zakłady te, podobnie jak zakłady pracy chronionej, zapewniają pracownikom rehabilitację zawodową i społeczną oraz przygotowują ich do samodzielnego życia oraz podjęcia zatrudnienia na otwartym rynku pracy. Zadaniem warsztatów terapii zajęciowej jest przywrócenie lub nauczenie umiejętności niezbędnych do podjęcia zatrudnienia. Do tych placówek uczęszczają osoby niepełnosprawne niezdolne do podjęcia jakiejkolwiek pracy, zadaniem warsztatów terapii zajęciowej jest rozwijanie takich umiejętności, jak czynności życia codziennego oraz zaradność osobista. Warsztaty terapii zajęciowej to instytucje niedochodowe.
Osoba niepełnosprawna, która chce znaleźć zatrudnienie na otwartym rynku pracy, musi wykonać takie same działania jak każdy inny człowiek. Powinna więc przygotować własny plan działania, przeanalizować swoje mocne i słabe strony, wziąć pod uwagę wszystkie możliwości szukania pracy oraz różne nowoczesne formy zatrudnienia, na przykład telepracę. Taka forma jest bardzo korzystna dla osób mających trudności z samodzielnym poruszaniem się. Powszechnie wiadomo, że bariery architektoniczne często wręcz uniemożliwiają ludziom z tym problemem zatrudnienie, telepraca jest tego rozwiązaniem. Idealny kandydat na telepracownika powinien posiadać następujące umiejętności i predyspozycje: dobrą organizację pracy, samodyscyplinę, umiejętność samodzielnego rozwiązywania problemów i podejmowania decyzji, chęć ustawicznego kształcenia się oraz choćby niewielkie umiejętności informatyczne. Będąc w domu można wykonywać wszystkie prace związane z przetwarzaniem i zbieraniem informacji oraz przy wytwarzaniu elektronicznych produktów i usług. Może to być telemarketing, czyli przyjmowanie zamówień na zakup różnych produktów, badania ankietowe, wprowadzanie i analiza danych, edycja i skład tekstów, księgowość, redagowanie serwisów www.
Osoba niepełnosprawna, która chce znaleźć zatrudnienie na otwartym rynku pracy, może liczyć na wsparcie instytucji i organizacji specjalnie do tego celu powołanych. Są to: Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, powiatowe centra pomocy rodzinie oraz sejmiki osób niepełnosprawnych, które zajmują się upowszechnianiem współpracy pomiędzy organizacjami pozarządowymi i administracją publiczną. Prowadzą także działalność informacyjną, organizują też szkolenia dla osób niepełnosprawnych oraz pomagają znaleźć zatrudnienie.

Co zyskuje pracodawca
Pracodawca, oprócz tego, że zyskuje pracownika, może także liczyć na różne ulgi. Dofinansowanie na przystosowanie miejsca pracy, a także do wynagrodzenia i składki ZUS. Pracodawca może też liczyć na ulgi w obowiązkowych wpłatach na PFRON i refundację poniesionych kosztów, przeszkolenie niepełnosprawnego lub zatrudnienie jego asystenta. Asystent osoby niepełnosprawnej pomaga mu w komunikowaniu się z otoczeniem i w czynnościach, których on sam nie może wykonać.

Prawa i przywileje
Przywilejem niepełnosprawnego pracownika jest czas pracy, który przy lekkim stopniu niepełnosprawności nie może przekraczać 40 godzin w tygodniu, zaś przy znacznym i umiarkowanym stopniu 35 godzin. Osoba taka nie może być zatrudniona w godzinach nadliczbowych i w porze nocnej oraz przysługuje jej 10 dodatkowych dni urlopu.
Szkolenie osób niepełnosprawnych odbywa się w formach pozaszkolnych w celu nauki zawodu, przekwalifikowania lub podwyższenia kwalifikacji. Na szkolenie zawodowe kieruje kierownik powiatowego urzędu pracy, robi to z własnej inicjatywy lub na podstawie wskazań zawartych w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności. Osoba niepełnosprawna, która chce uaktualnić kwalifikacje zawodowe, może sama wybrać szkolenie, pod warunkiem, że  zapewni jej ono uzyskanie pracy. Na szkolenia można uzyskać dofinansowanie z PFRON.

W nowoczesnej Europie jest miejsce dla wszystkich
W strategii lizbońskiej przyjętej przez Radę Europejską jako główny cel założono stworzenie w Europie do roku 2010 najbardziej konkurencyjnej gospodarki rynkowej na świecie. Ma się to dokonać poprzez rozwój ekonomiczny Europy, przy jednoczesnym kształtowaniu nowego modelu aktywnego państwa socjalnego (spójność społeczna). Realizacja zasady spójności społecznej wskazuje na konieczność wzrostu aktywnego zatrudnienia i tworzenia warunków do pełnej integracji osób niepełnosprawnych we wszystkich dziedzinach życia.
W Polsce nie istnieje jeszcze stabilny i spójny system aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych. Instytucje państwowe i samorządowe różnych szczebli rozmaicie to wykonują, robią to również organizacje pozarządowe. Konsekwencją takiego stanu rzeczy jest minimalny poziom zatrudnienia tych osób w spółkach prawa handlowego i innych podmiotach gospodarczych o charakterze biznesowym. Zatrudnienie osób niepełnosprawnych przeważnie ma charakter socjalny, wymagający dofinansowania ze źródeł publicznych.
Obowiązek zmiany istniejącej niekorzystnej sytuacji spoczywa na państwie. To państwo powinno zapewnić niezbędne środki umożliwiające niepełnosprawnym obywatelom udział w szkoleniach i podejmowaniu pracy poprzez wyspecjalizowane służby pośrednictwa pracy, zachęcanie pracodawców do zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Taki obowiązek nakłada na państwa Europejska Karta Socjalna, którą Polska podpisała w 1961 roku.

Renata Tkaczyk
r.tkaczyk@www.solidarnosc.gda.pl

Dlaczego tak mało osób niepełnosprawnych aktywnie poszukuje pracy

Problem leży w aktywizacji zawodowej oraz znikomej znajomości prawa. Osoby niepełnosprawne przyzwyczaiły się do bierności w życiu codziennym, otrzymują rentę i zasiłki, boją się, że podejmując pracę stracą źródło utrzymania. Wiedzę o tym że osoba niepełnosprawna może na pewien czas zawiesić rentę i podjąć pracę, (a w przypadku pogorszenia stanu zdrowia powrócić do wyższej juz renty po przepracowanych latach) oraz o innych elastycznych formach zatrudnienia, np. w niepełnym wymiarze czasu pracy, samozatrudnieniu czy telepracy, powinno się stale upowszechniać.

Alicja Gontarz
Urząd Miasta Gdyni Samodzielny Referat ds. Osób Niepełnosprawnych.

Download PDF
Powrót Drukuj stronę